اوراسیا در انتظار تجارت آزاد با ایران
گیلان امروز- اتحادیه اقتصادی اوراسیا که در رأس آن مسکو قرار دارد، به منظور عمیق کردن روابط با تهران، نهایی شدن توافق تجارت آزاد با ایران تا پایان سال میلادی جاری را هدف گرفته است.
فایننشیالتایمز از پیوستن ایران به اتحادیه اوراسیا خبر داده و نوشته است: «اتحادیه اقتصادی اوراسیا که در رأس آن مسکو قرار دارد، به منظور عمیق کردن روابط با تهران، نهایی شدن توافق تجارت آزاد با ایران تا پایان سال میلادی جاری را هدف گرفته است. نخست وزیران اتحادیه اقتصادی اوراسیا با مشاهده فرصت برای توسعه به بازار این بلوک، در مارس مصمم شدند مذاکرات با تهران را یک اولویت قرار دهند.
پدرام سلطانی، نایب رئیس اتاق ایران یک ماه پیش چنین از اهمیت حضور ایران در اوراسیا صحبت کرده بود. پیش از آن نیز در پارلمان بخش خصوصی نشستهای مختلفی برای بررسی بازار اوراسیا و ملاقاتهایی با مقامات کشورهای مختلف برگزار شده بود.
چرا اتحادیه اقتصادی اوراسیا مهم است؟
روسیه، قزاقستان، بلاروس، قرقیزستان و ارمنستان در سال ۲۰۰۰ اتحادیه اقتصادی اوراسیا را تشکیل دادند اما تا پیش از سال ۲۰۱۴، به ساز و کار صحیحی نرسیدند. پس از ایجاد اتحادیه گمرکی، این اتحادیه اقتصادی جان تازهای گرفت. قانون گمرکی اتحادیه از اول جولای ۲۰۱۰ برای جمهوری قزاقستان و روسیه و در ششم جولای ۲۰۱۰ برای بلاروس لازم الاجرا شد. تا اینکه مرحله بعدی یکپارچگی، با ایجاد فضای واحد اقتصادی (SES) در اول ژانویه ۲۰۱۲ آغاز شد.
بالاترین نهاد ناظر بر اجرای مقررات اتحادیه گمرکی و فضای واحد اقتصادی، کمیسیون اقتصادی اوراسیا است که فعالیت خود را از دوم فوریه ۲۰۱۲ شروع کرده است. گفته میشود در ۲۹ مه ۲۰۱۴ سران کشورهای عضو اتحادیه گمرکی و فضای واحد اقتصادی، پیمان اتحادیه اقتصادی اوراسیا (EEU) را به امضا رساندند که از اول ژانویه ۲۰۱۵ به مرحله اجرا درآمده است. اسفندیار امیدبخش، یکی از مدیران معاونت بینالملل اتاق ایران در اینباره میگوید: «فضای واحد اقتصادی، مرحله عمیقتر یکپارچگی اقتصادی است که علاوه بر اتحادیه گمرکی، متضمن هماهنگی سیاستهای اقتصادی جابهجایی آزادانه خدمات، سرمایه و نیروی کار است.»
اتحادیه اقتصادی اوراسیا، هفت هدف عمده را دنبال میکند. تسهیل تجارت، ایجاد بازار مشترک در حوزه کشورهای مستقل هم سود عضو، حذف تدریجی قوانین گمرکی در داخل اتحادیه، برقراری تعرفه خارجی مشترک در میان کشورهای عضو، هماهنگ سازی تشریفات گمرکی، جابهجایی آزاد کالا، سرمایه، نیروی کار و خدمات در مرزهای اوراسیا، برقراری سیاست مشترک درزمینه انرژی، صنعت، کشاورزی و وسایل نقلیه، اهداف این اتحادیه را تشکیل میدهند.
در حال حاضر، جمهوری اسلامی ایران با هر ۵ کشور عضو اتحادیه اقتصادی اوراسیا دارای موافقتنامه سرمایه گذاری دوجانبه (BIT) است و راه چندانی تا امضای موافقتنامه سرمایهگذاری در اوراسیا باقی نمانده است.
عضویت در اتحادیه اوراسیا چه نفعی برای ایران دارد؟
تنها روسیه، بزرگترین کشور اتحادیه اوراسیا بازاری ۱۴۰ میلیون نفری پیش روی تجار ایرانی است. مذاکرات و رفتوآمدهای مختلفی نیز میان مقامات دولتی و خصوصی ایران و روسیه طی یک سال اخیر انجام شده است.
فایننشیالتایمز در جدیدترین گزارش خود نوشته است: «پیشنهادهای تجاری در حالی مطرح میشوند که نشانههایی از وخامت روابط ایران با امریکا تحت ریاست جمهوری دونالد ترامپ دیده میشود. رئیس جمهوری امریکا هفته گذشته در سفر به عربستان سعودی و رژیم صهیونیستی، ایران را متهم کرد به آتش اختلافات فرقه ای و ترور در منطقه دامن میزند. روسیه و ایران از زمانی که تحریمهای امریکا و اتحادیه اروپا در سال ۲۰۱۴ علیه مسکو وضع شدند، بهدنبال عمیق کردن روابطشان بودهاند. دستیابی به توافق تجارت آزاد، پیروزی قابل توجهی برای بلوک نوپای اتحادیه اقتصادی اوراسیا خواهد بود و نشان دهنده تحکیم روابط میان ایران و جمهوریهای شوروی سابق است.»
با بدعهدی طرفهای غربی، اهمیت گسترش روابط با شرق خود را نشان میدهد. غلامحسین شافعی، رئیس اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ایران جاده ابریشم و اتحادیه اقتصادی اوراسیا را محور برنامههای اتاق ایران عنوان کرده و فروردین ماه امسال پس از بازگشت از مسکو گفته بود: «پیگیر هستیم که با کشورهای اوراسیا به تعرفه ترجیحی برسیم. پیوستن ما به تجارت آزاد پنج کشور اوراسیا در توسعه مناسبات اقتصادی ما با کشورهای منطقه جهش محسوب می شود.»
تعامل با کشورهای منطقه و اتحادیههای منطقهای، حالا بیشتر از همیشه اهمیت خود را نشان داده است. رئیسجمهوری در امریکا روی کار آمده که در تمام سخنرانیها و مواضعش به قدرت اقتصادی آسیا، یعنی چین، فشار آورده و تهدید کرده است. از طرف دیگر، ایران را نیز کشوری بسیار منفی جلوه میدهد و تلاش آشکاری برای تحکیم اتحاد خود با عربستان و اسرائیل برای تضعیف اقتصادی و سیاسی ایران کرده است. در این شرایط، دو پروژه بهرهگیری از جاده ابریشم و عضویت در اوراسیا، بیش از گذشته برای فعالان اقتصادی ایرانی اهمیت پیدا کرده است. البته به جز اهمیت از منظر اقتصاد سیاسی، اتحادیه اقتصادی اوراسیا به تعبیر نایب رئیس اتاق ایران بهشتی برای صادرات به حساب میآید که میتواند رشد اقتصادی و تجاری ایران را سرعت ببخشد.
احیای تولید نفت ایران بعد از ۹ سال
به دنبال توافق برجام و بازپس گیری سهم ایران از بازارهای از دست رفته،تولید نفت ایران به چهار میلیون بشکه در روز نزدیک شد؛حالا هدفگذاری ها برای تحقق 5 میلیون بشکه در روز سوق یافته است.
به گزارش خبرآنلاین، آخرین آمارهای ارائه شده از سوی بانک مرکزی نشان می دهد در پایان پاییز سال گذشته میزان تولید نفت به سه میلیون و 963 هزار بشکه در روز رسید. افزایش تولید نفت در پاییز سال گذشته برابر با 8.9 درصد برآورد شده است. در حالی تولید نفت ایران بار دیگر به چهار میلیون بشکه در روز نزدیک شده است که 9 سال است حجم تولید نفت ایران نتوانسته است به چهار میلیون بشکه نفت در روز برسد.
ایران در سال 1384 روزانه چهار میلیون و 106 هزار بشکه نفت تولید می کرد اما با آغاز دولت نهم ، روندی کاهشی بر میزان تولید نفت ایران حکمفرما شد به طوری که در پایان دولت دهم ، تولید نفت ایران به 3 میلیون و 481 هزار بشکه در روز رسیده بود.
در حال حاضر ایران توانسته است به تولید 3 میلیون و 963 هزار بشکه در روز دست یابد این در حالی است که پیش از این در آغاز فعالیت دولت یازدهم میزان تولید نفت با سه میلیون و 481 هزار بشکه در روز برابر بود.
تشدید تحریم های غرب و کشیده شدن پای تحریم به فروش نفت سبب شد در سال 1393 نیز میزان تولید نفت ایران کاهش یابد و به حدود سه میلیون و 63 هزار بشکه در روز برسد . با این حال با امضای برجام ، موقعیت صنعت نفت در ایران متفاوت شد و در مدت زمانی کوتاه ایران توانست نسبت به بازپس گیری بازارهای از دست رفته خود اقدام نماید.
ایران در دهه هشتاد تنها سه سال شاهد تولید چهار میلیون بشکه ای نفت در هر روز بود و پس از آن،حتی پیش از تحریم ها نیز نتوانست موقعیت خود را در این حوزه حفظ کند.
میزان افزایش تولید نفت در سال 1393 نسبت به سال 1394 برابر با 5.5 درصد و میزان افزایش در سال 1395 نسبت به سال 1394 برابر با 8.9 درصد برآورد شده است.
دولت یازدهم اقدامات مناسبی را در حوزه نفت ، خصوصا پس از برجام در کارنامه خود ثبت کرد به طوری که برخی معتقدند بازی نفت پس از برجام،برای صنعت نفت بازی با برد کامل بود اما با این حال توسعه بازارهای صادراتی و همچنین افزایش ظرفیت صنایع وابسته به نفت به منظور دوری از خام فروشی در دستور کار قرار دارد.به طوری که با افزایش تولید نفت،نرخ رشد اقتصادی کشور هم مثبت شد.
هرچند کارشناسان می گویند که دیگر نفت تاثیری بر رشد اقتصادی ایران ندارد،اما براساس قانون برنامه ششم، توسعه ظرفیت تولید نفت همچنان در دستور کار دولت است و قرار است براساس این قانون برنامه باز هم ظرفیت تولید نفت و همچنین صنایع وابسته به آن افزایش یابد.
بیژن زنگنه اخیر اعلام کرده که ایران در نظر دارد به زودی چهار قرارداد تازه با چهار شرکت بزرگ نفتی منعقد کند که بر مبنای آن توسعه چهارمیدان نفتی و گازی در دستور کار قرار خواهد گرفت. در صورت عقد چنین قراردادهایی،تولید نفت ایران می تواند به بیش از 4 میلیون بشکه در روز اضافه شود.آنطور که زنگنه گفته این افزایش تولید،نفی توافق اخیر اوپک مبنی بر توقف تولید نفت نخواهد بود،زیرا این توافق کوتاه مدت است.
براساس برنامه ششم توسعه، طي 5 سال آينده ظرفيت توليد نفت ايران قرار است به 5 میلیون بشکه در روز افزايش یابد که این افزایش با قراردادهاي جديدنفتی امكان پذير خواهد شد.
کارشناسان پیش بینی می کنند که با توسعه ميادین جديد و افزايش برداشت از ميادين مشترك،ايران اين امكان را خواهد داشت که سهم 5 درصدی از توليد جهاني نفت را به خود اختصاص دهد.
برخی پیش بینی ها حکایت از آن دارد که بعد از پایان 9 ماه توافق اوپک،قیمت نفت رو به افزایش بگذارد.اگر چنین اتفاقی بیفتد،تولید نفت ایران سرعت بیشتری خواهد گرفت.