گفت و گو با محمود فرضینژاد پس از اجرای موسیقی فولک گیلان در فستیوال ایتالیا: فرهنگ ما این توان را دارد که با دنیا ارتباط برقرار کند
محمود فرضی نژاد
گیلان امروز، محمد غلامیپور- گفته میشود موسیقی زبان مشترک ملل دنیاست؛ زبانی که مرز نمیشناسد و حتی در عصری مثل عصر حاضر که سایه شوم اختلاف و جنگ بر سر جهان تکیه زده است، میتواند ملل مختلف را کنار یکدیگر گرد آورد و نزدیک کند. مثل فستیوال جهانی آرتیجیانا که حدود ده روز پیش در میلان ایتالیا برگزار شد و کشورهای مختلفی را با فرهنگها و آداب متنوع کنار یکدیگر جمع کرد. نکته جالب اما حضور گروه موسیقی و نمایش «دیلمون» به سرپرستی و کارگردانی محمود فرضینژاد در این فستیوال بود که باعث شد برنامهای تحت عنوان «شب گیلان» در میلان و تورین ایتالیا برپا شود. خوشبختانه پیوستن رشت به شبکه شهرهای خلاق یونسکو امکانی فراهم کرده تا بتوان یک بار دیگر رشت را به «دروازه اروپا» رساند. حضور گیلان در مجامع بینالمللی و معرفی ظرفیتهای فرهنگی، هنری و آداب و رسوم گیلان میتواند دستیابی به توسعه پایدار بر مبنای گردشگری را که در دورههای مختلف شعار مسئولین رشت و گیلان بوده را به واقعیت نزدیک کند. محمود فرضینژاد هنرمند مطرح گیلانی یکی از افرادیست که طی یک دهه گذشته تلاش زیادی جهت ثبت و ضبط فرهنگ فولکلور داشته است؛ تلاشی که در قالب برنامههای مختلف از داخل استان و معرفی و ترویج آن به نسل جوان آغاز شد، به سطح ملی رسید و طی یکی دو سال اخیر خوشبختانه چهره فراملی گرفته است. تلاشی که حالا اهمیت آن شاید با حضور رشت در بین شهرهای خلاق یونسکو بیشتر مشخص شود. فرضینژاد، کارگردان، خواننده، نوازنده و پژوهشگر گیلانی متولد ۱۳۵۶در سیاهکل است. او همچنین سرپرست گروه هنری «دیلمون» است که اجراهای متعددی را در استانهای مختلف و همچنین در جشنوارههای خارجی تجربه کردهاست. با محمود فرضینژاد در خصوص چگونگی حضور در فستیوال جهانی میلان و اجرای موسیقی گیلکی برای مخاطبان خارجی همصحبت شدیم که در ادامه میخوانید.
لطفاًدر مورد این فستیوال توضیح مختصری دهید؟
فستیوال آرتیجیانا به عنوان یک بازار جهانی شناخته میشود که به اصطلاح گذرگاهی از سبک و آخرین دستاوردهای ملل مختلف است و از لحاظ محتوایی شامل سه حوزه است: بخش اول لوازم خانه، بخش دوم مد و طراحی و بخش سوم خلاقیتها و صنایع دستی. این فستیوال یک فرصت منحصر به فرد برای دیدن، خرید و لمس فرهنگ و خلاقیتهای ملل مختلف و صنایع دستی آنها است. به نوعی این فستیوال یک محیط تجاری-فرهنگی است و به قول معروف بازدیدکنندگان میتوانند با بازدید از غرفهها به آن کشور سفر کنند و آداب و رسوم و صنایع دستیشان را ببینند و بخرند. این فستیوال در ۹روز برگزار میشود وطیف برنامههای وسیعی دارد که شامل موسیقی، نمایش، رقص، آشپزی و غیره است. شما نه تنها محصولات یک کشور را میبینید بلکه با فرهنگ و آئین آن آشنا میشوید و همچنین میتوانید غذاهای منحصر به فرد آن کشور را نیز امتحان کنید.
چند کشور در این فستیوال حضور داشتند؟
فستیوال جهانی آرتیجیانا با حضور ۱۶۰کشور برگزار میشود. بیش از ۳هزار شرکت از این ۱۶۰کشور حضور دارند. ۱۴سالن بسیار بزرگ هم در نظر گرفته شده که بر اساس قارهها تقسیمبندی میشود.
فرآیند حضور شما در این فستیوال چطور بود؟
ایران در فستیوال امسال یک نماینده تجاری-اقتصادی داشت. شرکتی که مسئولیت این کاروان را برعهده داشت، علاقهمند بود که یک گروه هنری را در این فستیوال همراه خود داشته باشد. گروههای مختلفی از سراسر کشور تمایل داشتند که این شرکت را همراهی کنند اما از آنجایی که گروه دیلمون یک گروه چند منظوره بود و پکیج کاملی از اجرای نمایش، موسیقی و رقص آئینی را آماده کار داشت، بنابراین از گروه ما دعوت شد تا در این فستیوال حضور پیدا کنیم.
در مورد اجرایی که داشتید توضیح دهید و اینکه چند شب اجرا داشتید؟
ما به مدت یک هفته در ایتالیا حضور داشتیم که در این مدت ۳روز اجرای برنامه داشتیم. یک جایگاه مخصوص برای کشورها پیشبینی کرده بودند تا گروههای هنری بتوانند در آنجا اجرای برنامه داشته باشند. ما در پاوین ایران اجرا داشتیم و یک روز هم برای سفیر ایران در ایتالیا و همینطور دبیر فستیوال آرتیجیانا اجرا داشتیم که مورد توجه و استقبال مخاطبان قرار گرفت. گروه دیلمون در این فستیوال توانست گوشههایی از موسیقی محلی گیلان و آیینهای نمایشی از قبیل «شکرانه نعمت» و «عروس باران» را اجرا کند.
استقبال از اجرای شما و واکنش ایتالیاییها نسبت به موسیقی گیلان چطور بود؟
تماشاگران زیادی در این فستیوال حضور داشتند و خوشبختانه اجرای ما با استقبال قابل ملاحظهای روبرو شد و این استقبال انرژی مضاعفی برای اجراهای بعدی به ما تزریق کرد. چون شور و شعفی که در شادیانهها و نمایشهای آئینی ما چه از لحاظ ساختار و چه از لحاظ محتوا وجود داشت، برایشان جالب توجه و حایز اهمیت بود. مخاطبان ایتالیایی خیلی با موسیقی ما ارتباط میگرفتند و نزدیک میشدند. و علاوه بر ایتالیاییها، برای سایر مخاطبان خارجی هم جالب توجه بود و حتی بعد از اجرا خیلیها سراغ ما آمدند و آدرس سایت گروه ما را پرسیدند یا خیلیها به دنبال کمپانی گروه ما بودند و غیره. تجربه بسیار خوبی برای ما بود؛ از این حیث که در برابر مخاطبان خارجیزبان متوجه شدیم که فرهنگ ما توان این را دارد که بتواند با دنیا ارتباط برقرار کند.
همانطور که اشاره کردید بخشی از برنامههای این فستیوال در حوزه غذا بود.با توجه به اینکه رشت به شبکه شهرهای خلاق یونسکو پیوسته است،شما به عنوان سفیر فرهنگی گیلان در این فستیوال فکر میکنید حضور در چنین مجامع بینالمللیای چقدر میتواند در روابط بینالملل استان ما و همچنین معرفی ظرفیتهای استان به مردم دنیا کمک کند؟ آیا این اتفاق خروجی ملموسی داشت؟
از آنجاییکه شهر رشت به عنوان شهر خلاق خوراک در یونسکو ثبت شدهاست باید تلاش مستمر داشت تا از این نام نیفتد. وقتی شهری با این محتوا ثبت جهانی می شود، خیلی از مردم دنیا و کارشناسان بینالمللی دوست دارند که این شهر را از نزدیک ببینند، لمس کنند و با فرهنگ، آداب و رسوم و تاریخش آشنا شوند. ما هم سعی کردیم حداقل یک گوشهای از این فرهنگ و آداب را به نمایش بگذاریم و جذب مخاطب کنیم. برای خیلیها ساختار و دوخت لباسهای ما جالب بود و همچنین تنوع رنگهایی که در لباس گیلانی وجود دارد، سوپرایز کننده بود. نوع نمایش ما و شادیانههایی که در موسیقی ما وجود داشت برای خیلیها اهمیت داشت. و حتی خیلی از مردم ایتالیا و مردم سایر کشورها که در این فستیوال حضور داشتند به ما مراجعه میکردند و از ما سوال میپرسیدند وآدرس استان گیلان را میگرفتند. ما در کنار اجرای برنامه، محصولات گیلان را معرفی کردیم، بروشورهایی که از قبل آماده کرده بودیم بین حاضران پخش کردیم و در مورد گیلان با علاقهمندان صحبت کردیم که برای خیلیها جالب بود.
هدف گروه دیلمون از اجرای موسیقی فولک در خارج کشور چیست؟ آیا مخاطبِ هدف شما ایرانیهای مقیم خارج هستندیا به سطح وسیعتری از مخاطبان جهانی فکر میکنید؟
هدف گروه موسیقی و تئاتر دیلمون بر اصلی بنا شده که در سوال قبل اشاره کردم. ما قصد داریم زبان، فرهنگ و رسوم گیلان را حفظ کرده و زنده نگاه داریم و موسیقی و نمایش ابزار ماست تا بهواسطه آن این زبان و فرهنگ را به شکل شایستهای نمایش داده و به مردم سراسر جهان معرفی کنیم. ما تا جایی که توانستیم در داخل کشور اجرای نمایشهای آئینی داشتیم، موسیقی داشتیم و خیلی از آداب و رسوم استان گیلان را شناساندیم. این کار بیش از ده سال است که به صورت مستمر دارد انجام میشود. و حالا در پی آن هستیم که دامنه فعالیتمان را گستردهتر کنیم و فراتر از گیلان و ایران حرکت کنیم و مردم سراسر دنیا را با این فرهنگ غنی آشنا کنیم. چون همه کشورها در این فستیوال سعی کرده بودند که فرهنگ فولک خودشان را در معرض دید قرار دهند. یعنی همه شرکتها در این نمایشگاه در کنار بعد تجاری، گروههایی همراه خود داشتند تا فرهنگ فولک خود را به نمایش بگذارند. یعنی تمام تلاششان این بود که بگویند که دارای ریشه و کشور با اصالتی هستند. گیلان و سایر استانهای کشور ما پر از ریشههای غنی، فرهنگ و آداب و رسوم منحصر به فردی است. ماباید بتوانیم حضور پررنگی در مجامع بینالمللی داشته باشیم. با توجه به اینکه متاسفانه تا به امروز در این زمینه خیلی ضعیف ظاهر شدیم گروه ما با پشتیبانی شهر خلاق خوراک رشت دارد تلاش میکندکه گذشته را جبران کند. شهر خلاق رشت حالا یک چهره جهانی گرفته است و خیلی از مردم دنیا دوست دارند به اینجا سفر کنند و قابلیتهای این استان را از نزدیک ببینند. هرچند ممکن است که خیلی از مردم این موقعیت را نداشته باشند که به استان ما بیایند و از نزدیک این محیط را لمس کنند ولی استان میتواند گروههای مختلف را مدیریت کند تا فضای گیلان را به شهرهای مختلف ببرد؛ مثلاً نمایشگاه صنایع دستی برگزار کند، نمایشگاه غذا برگزار کند و در کنار آن گروههای موسیقی و نمایشهای آئینی را به این کشورها اعزام کند تا بتواند با معرفی درست ظرفیتهای استان، جذب توریست کند.
از جمله اتفاقهای جالب توجه این برنامه ، حضور معاون شهردار تورین و جلال رنجبر از بنیان گذاران خانه فرهنگ گیلان در برنامه شب گیلانی بود که به رسم یادبود تابلویی از هنر «رشتی دوزی» از طرف شهرداری رشت توسطجلال رنجبر به شهردار تورینو اهدا شد. جا دارد از شهردار محترم رشت جناب آقای محمدعلی ثابت قدم و خانم فاطمه قدیمی مدیر روابط عمومی و امور بین المللی شهرداری و مدیر برنامه هاییونسکو در شهر خلاق رشت تشکر ویژه داشته باشم که با حمایت از گروه دیلمون امکان حضور ما در این فستیوال را فراهم کردند.
برای آینده چه برنامهای دارید؟
ما درصدد تولید نمایش رعنا هستیم و از طرف دیگر در سی و دومین جشنواره موسیقی فجر حضور خواهیم داشت. بعد از آن تور کنسرت ایران را در پیش خواهیم داشت. ضمن اینکه حضور در جشنواره ایتالیا باعث شد که از چندین کشور دعوت نامه به دست ما برسد که نیاز به بررسی و برنامهریزی دارد. اگر حمایتهای مادی و معنوی استان را نداشته باشیم حضور در این کشورها کمی سخت است. ولی امیدواریم که با حمایت مسئولین با دست پر و پکیج عالی از این فرصت نهایت استفاده را ببریم.
گروه دیلمون در این فستیوال شامل چه کسانی بود؟
در اجرایی که گروه دیلمون در ایتالیا داشت، هنرمندان بسیار خوبی با من در این برنامه همکاری داشتند که همه این افراد از بهترینهای استان گیلان هستند. از جمله استاد رضا فکوری، نوازنده کمانچه و لبک گروه بود که بسیار نوازنده قهار در نواختن گوشههای فولکلور است و باتوجه به اینکه در رشت زندگی میکند اما گوشههای نواحی البرز و کوهستانی گیلان را به خوبی میشناسد و به زیبایی مینوازد. حضور استاد فکوری برای ما در ایتالیا یک نعمت و قوت قلب بود. آقای توماج مصفا از نوازندههای خوب و خلاق سهتار از دیگر اعضای گروه بود. همچنین آقای آرش عشقینوازندهه سهتار و نوازنده سازهای کوبهای ما بود که تنظیم آثار را هم بر عهده داشت. آرش عشقی که نیاز به معرفی ندارد، یکی از آهنگسازان خوب استان است و چندین سریال و فیلمهای سینمایی را آهنگسازی کرده است. ما با وجود این دوستان استرس اجرا نداشتیم. خانم سمیرا واحد هم بازیگر و هم همخوان گروه بود که با اجرای توانمد و خلاقانه خود توانست نظر تماشاگران را جلب کنند. آقای سجاد دقیق نیز به عنوان بازیگر و همخوان گروه ما را همراهی کرد.همچنین جا دارد از مسئولین شهرستان سیاهکل به ویژه فرماندار، شهرداری، شورای شهر سیاهکل و از اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی شهرستان سیاهکل که با حمایتهای مادی و معنوییاریرسان ما بودند نیز تشکر میکنم.