انواع روماتیسم مفصلی و علایم آن
بخش اجتماعی- روماتیسم مفصلی، اصطلاحی عمومی است که برای بیان مشکلات جسمی مختلفی از آن استفاده میشود. این مشکلات عموما با عنوان اختلالات روماتیسمی شناخته میشوند. مشکلاتی که با ورم و التهاب مفاصل، ماهیچهها و بافتهایی مرتبط هستند که اندامهای مختلف بدن را به اعضای داخلی بدن متصل میکنند. بسیاری از اختلالات روماتیسمی در دستهی بیماری های خودایمنی جای میگیرند. یعنی اختلالاتی که در آنها، سیستم ایمنی بدن بهجای حمله به جرمها، میکروبها و ویروسها به بافتهای سالم حمله میکند. در این مقاله شما را با انواع بیماری روماتیسم مفصلی و علائم آن، عوامل خطر این بیماری آشنا خواهیم کرد.
آرتریت روماتوئید یا روماتیسم مفصلی RA
شایعترین نوع اختلالات روماتیسمی، روماتیسم مفصلی (RA) یا آرتریت روماتوئید است. این اختلال نوعی مشکل التهابی مزمن است و افراد مبتلا به آن دچار تورم و التهاب مفاصل هستند. علت هم چیزی نیست، جز: حملهی سیستم ایمنی بدن فرد به پوشش مفاصل. روماتیسم مفصلی در بعضی موارد بسیار دردناک است. ضمن اینکه باعث تغییر شکل مفاصل و تخریب آنها نیز میشود. روماتیسم معمولا در مفاصل کوچکتری مانند بندهای میان انگشتان دست و پا بروز میکند و نوعی بیماری «همستی» به شمار میرود. به این معنا که بهطور همزمان، چند بافت و اندام مختلف بدن را تحت تأثیر قرار میدهد. سایر اندامهایی که تحت تأثیر هستند:
شُشها
چشمها
رگهای خونی
پوست
اولین نشانههای ابتلا به روماتیسم مفصلی، زخم و سفتشدن مفاصل دست یا پا است.
نقرس
نقرس، یکی از بیماریهای دردناک التهابی مفاصل است و زمانی ایجاد میشود که کریستالهای زیادی از اسید اوریک در بافتهای بدن ایجاد بشوند. نقرس باعث قرمزشدن، تورم و داغشدن مفاصل میشود. کریستالهای ایجاد شده در اثر افزایش اسید اوریک، عملکرد کلیهها را هم تضعیف میکنند. نقرس معمولا در انگشت بزرگ پا بروز پیدا میکند، اما در مفاصل دیگر هم دیده میشود. اگر این بیماری در بلندمدت بدون درمان بهحال خود رها بشود، گرههایی موسوم به «توفی» (tophi) در ناحیهی مفاصل ایجاد میشود.
التهاب رگ
این مشکل بسیار نادر است، اما در صورت وقوع میتواند موجب خطر مرگ هم بشود. التهاب رگ با کاهش جریان خون در بافتها همراه است، به این کاهش خون در بافتها، ایسکِمی (ischemia) گفته میشود. در بافتی از بدن که رگ ملتهب میشود، درد فراوانی نیز به وجود میآید. از نشانههای التهاب رگ میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
لکههای قرمز
برآمدگیهای پراکنده یا زخم روی پوست
ضعف بدن در اندامهای مختلف
سرفه
تب
لوپوس
لوپوس، یکی از بیماریهای خودایمنی است که در زنان و مردان در سنین مختلف رخ میدهد. اما در مقایسه، زنان جوان بیشتر از سایر گروهها به آن مبتلا میشوند. گفته میشود که لوپوس در صورت بروز در مردان با شدت و سختی بیشتری همراه است. لوپوس میتواند منجر به موارد زیر بشود:
درد و سفتی مفاصل
تحریک و حساسیت پوستی
زخم در دهان، بینی و پوست سر
تب
خستگی
اختلال در کشیدن نفس عمیق
اسکلرودرمی
اسکلرودرمی (Scleroderma) نوعی بیماری توأم با ایجاد زخم است که بافتهای ارتباطی در نقاط مختلف بدن را تحت تأثیر قرار میدهد. بارزترین نشانهی آن هم سفت و ضخیم شدن پوست است. بسته به اینکه اسکلرودرمی در کدام ناحیهی بدن ایجاد میشود، علائم رایجی چون سوزش معده برای فرد مبتلا به وجود خواهد آمد.
سندروم شوگِرن
سندروم شوگرن یکی از اختلالات کمتر شناخته شده در زمینهی مشکلات روماتیسمی است. زنان بیشتر از مردان در معرض ابتلا به این سندروم هستند. از هر ۱۰ نفر مبتلا به سندروم شوگرن، ۹ مورد زن هستند. با این حال، شوگرن در کودکان و مردان هم دیده میشود. علائم این اختلال هم با سایر موارد نامبرده در این فهرست مشابه است. به همین دلیل گاهی تشخیص آن کار دشواری است و امکان بروز اشتباه در تشخیص به وجود میآید. علائم شامل موارد زیر است:
خشکی دهان
خشکی و سوزش گلو
مشکل در صحبتکردن، جویدن و تورم
خستگی
مشکلات هاضمه
خشکی واژن
ناراحتی و خشکی پوست
درد مفاصل
مشکلات عصبی
درمان روماتیسم مفصلی
اگر به هر یک از بیماریهای روماتیسم مفصلی مثل لوپوس و … دچار هستید، باید حتما زیر نظر پزشک باشید. برای درمان این نوع از بیماریها از داروهای ضدالتهاب استروئيدی و غیراستروئيدی (NSAIDs) نظیر ایبوپروفن (ادویل) و ناپروکسِن (آلِو) استفاده میشود. این داروها، هر دو به کاهش التهاب کمک میکنند. استروئیدها نیز باعث کاهش بیشفعالی سیستم ایمنی میشوند. داروهای مذکور از شدت علائم بیماریهای مفصلی میکاهند و از تخریب بافتها هم جلوگیری به عمل میآورند.
انواع گوناگونی از داروهای دیگر، به ویژه برای جلوگیری از فعالیتهای مخرب سیستم ایمنی بدن وجود دارد. این داروها زمانی تجویز میشوند که داروهای استروئیدی قادر به کنترل علائم بیماری و رفع مشکلات نباشند. داروهای سرکوبکننده سیستم ایمنی هم بعضا بسیار مؤثر واقع میشوند، اما متأسفانه عوارض جانبی دارند. درواقع، بهخاطر کاهش توان سیستم ایمنی بدن که در اثر مصرف داروها ایجاد میشود، بدن در مقابله با عفونتها کمتوانتر عمل خواهد کرد.
عوامل خطرساز در ابتلا به روماتیسم مفصلی
اگر در خانوادهی خود سابقهی وجود این بیماری را داشته باشید، احتمال ابتلا به روماتیسم مفصلی در شما بیشتر خواهد بود. لازم به ذکر است که زنان بیشتر از مردان در معرض ابتلا به بیماریهای روماتیسم مفصلی، لوپوس، بیماریهای خودایمنی مانند اسکلرودرمی و … هستند. دلیل این موضوع هنوز مشخص نیست، اما احتمالا استروژن در ایجاد التهاب نقش دارد.
ابتلا به روماتیسم مفصلی در هر سنی میتواند به وقوع بپیوندد، اما در برخی از مقاطع زندگی، بدن بیشتر مستعد چنین مشکلاتی است. برای مثال در دوران نوجوانی و سنین دههی ۲۰ زندگی، امکان دچارشدن به لوپوس بیشتر است. روماتیسم مفصلی هم بیشتر در بازهی ۴۰ تا ۶۰ سالگی ایجاد میشود.
زمان مراجعه به پزشک
اگر دچار درد مفاصل هستید و هیچ دلیل مشخصی برای این دردها وجود ندارد، حتما باید به پزشک مراجعه کنید. برای مثال دلیل مشخصی چون پیچخوردن پا برایتان رخ نداد؛ ولی در ناحیهی قوزک دچار احساس درد هستید. بعضا لازم است برای معاینهی بهتر و دقیقتر به روماتولوژیستها مراجعه کنید. پزشکان هم برای بررسی علائم تورم و نقاطی که دچار مشکل هستند، نیاز به معاینهی جسمی دارند. گاهیاوقات، نواحی دچار مشکل دارای حرارت و گرما هستند و این موضوع را با لمس آن ناحیه میتوان دریافت.