گفت و گو با محمد جواد ظریف وزیر امور خارجه: یکی دو سفیر زن خواهیم داشت
بخش سیاسی- یک روز بعد از برگزاری جلسه رای اعتماد نمایندگان مجلس به وزیران پیشنهادی کابینه دوازدهم به تالار آئینه در ساختمان سی تیر رفتیم تا مهمان دیپلماتی باشیم که روز یکشنبه با کسب ۲۳۶ رای موافق برای بار دوم در دولت تدبیر و امید سکاندار دستگاه دیپلماسی کشور شد.
در چهار سال گذشته به عنوان وزیر امور خارجه ایام و ساعات پر تلاطمی را طی کرده و وزارتخانه متبوعش خبرسازترین دستگاه اجرایی کشور بوده است. رئیسجمهور از او به عنوان "برند" شناخته شده در دنیا یاد کرده و به طور قطع او و عملکردش در وزارت خارجه در رای مجدد مردم به حسن روحانی بسیار تاثیرگذار بوده است.
دوران دوم صدارتش در وزارت خارجه را با ایجاد یک انقلاب ساختاری، موضوعی و بروکراتیک آغاز کرده است و میخواهد دستگاه دیپلماسی را به وزارتی کارشناس محور و چابکتر تبدیل کند.
محمد جواد ظریف در گفتوگوی ۷۰ دقیقهای خود با ایسنا، به سوالاتی در ارتباط با آخرین تحولات در عرصه سیاست خارجی کشور، منطقه، تغییر و تحولات ساختاری در دوره جدید، به کار گیری بانوان دیپلمات در عرصههای مدیریتی این وزارتخانه و حواشی جلسات رای اعتماد مجلس شورای اسلامی پاسخ داد.
من و زنگنه این تصور را داشتیم که تعدادی از نمایندگان به ما رای نمیدهند
وزیر امور خارجه دولت تدبیر و امید در پاسخ به سوالی در ارتباط با رای اعتماد روز یکشنبه نمایندگان مجلس به وی و ارزیابیاش از میزان رای موافق و مخالف نمایندگان به وی و اینکه فکر میکرد این میزان رای (۲۳۶) رای موافق را در مجلس داشته باشد؟ گفت: فکر نمیکردم بیش از این تعداد رای بیاورم به این دلیل که تعدادی از دوستان در مجلس با برنامهها و دیدگاههای بنده موافق نبودند و مخالفت خود با این دیدگاهها را به زبانهای مختلف در طول این چهار سال که مسوولیت وزارت خارجه را برعهده داشتهام و همچنین در جریان مذاکرات مجلس مطرح کردهاند.
ظریف با بیان اینکه من و آقای زنگنه این تصور را داشتیم که تعدادی از دوستان به هیچ یک از ما دو نفر (زنگنه و ظریف) رای نمیدهند و همین تصور هم به واقعیت تبدیل شد، خاطرنشان کرد: البته بنده از تمام نمایندگان مجلس چه کسانی که به من رای منفی دادند و در مخالفت با برنامههای من صحبت کردند و چه نمایندگانی که در موافقت با این برنامهها سخنرانی کرده و رای مثبت دادند، تشکر میکنم.
این عضو دولت دوازدهم تصریح کرد: تا آنجا که اطلاع دارم تعداد قابل توجهی از نمایندگان که فکر کنم بیش از ۱۵۰ نفر بودند برای دفاع از بنده ثبتنام کرده بودند و این برای من باعث افتخار است. کسانی هم که مخالفت کردند به طور قطع قصدشان کمک به پیشبرد منافع ملی بوده و از آنها نیز تشکر میکنم.
در جلسات رای اعتماد، نمایندگان بلوغ سیاسیشان را نشان دادند
رییس دستگاه دیپلماسی کشور خاطرنشان کرد: امسال دو جلوه زیبای مردمسالاری را در کشور مشاهده کردیم. اولین جلوه آن برگزاری باشکوه انتخابات ریاستجمهوری و حضور عزتمندانه مردم در آن بود، انتخاباتی که در منطقه بینظیر و در دنیا کمنظیر است. مورد دوم همین جلسات رای اعتماد به کابینه پیشنهادی رئیسجمهور بود. در جلسات رای اعتماد بحثهای بسیار جدی مطرح شد و بحثها اصلا وارد حوزههای احساسی و غیرضروری نشد. مباحث بر حوزههای کاری و تخصصی متمرکز بود و نمایندگان محترم مجلس به خوبی در این جلسات بلوغ سیاسیشان را نشان دادند و مباحث بسیار خوبی را مطرح کردند.
وی با بیان اینکه در این روند جلوه مردمسالاری کشور به خوبی نشان داده شد و رسانهها نیز اخبار را به خوبی پوشش دادند، گفت: در این فرآیند سند افتخار دیگری برای مردم این سرزمین رقم خورد.
خوشحالتر میشدم اگر ...
وزیر امور خارجه کشورمان با بیان اینکه من انتظار همین حدود آرا را داشتم، افزود: بسیار خوشحالم که ۱۲ وزیر دولت یعنی بیش از دو سوم وزیران پیشنهادی بالای ۲۲۵ رای گرفتند و خیلی خوشحالتر میشدم که برادر بزرگوارم مهندس بیطرف که واقعا یک شخصیت برجسته و بسیار اصولی هستند در این روند از رای اعتماد نمایندگان بهرهمند میشد. ایشان درست است که از جناح اصلاحطلب هستند ولی فردی بسیار "اصولی" هستند.
کاهش تعداد معاونتها در وزارت خارجه ضرورتی قانونی بود
ظریف در پاسخ به این پرسش که به نظر شما انتقاداتی که نمایندگان مخالفتان در صحن علنی مجلس مطرح کردند منطبق با واقعیت بود؟ گفت: برخی از انتقادات مطرح شده در واقع پیشنهادهایی بود که اکنون در وزارت خارجه در حال پیگیری و اجرا است، از جمله اینکه آقای دکتر پورابراهیمی پیشنهاد ایجاد معاونت اقتصادی در وزارت خارجه را مطرح کردند، موضوعی است که اکنون در این وزارتخانه در حال پیگیری است و انشاءالله در چند هفته آینده این معاونت تاسیس میشود.
وی با اشاره به نمودار سازمانی جدید وزارت خارجه تصریح کرد: این نمودار سازمانی چند روز پیش به امضای بنده و معاون رئیسجمهور و رئیس سازمان امور اداری و استخدامی رسید. در این نمودار سازمانی جدید، علاوه بر اینکه معاونت اقتصادی ایجاد میشود، از تعداد معاونتهای کنونی وزارت خارجه نیز کاسته میشود.
وزیر امور خارجه با تاکید بر اینکه کم کردن تعداد معاونتها در وزارت خارجه یک ضرورت قانونی بود و در برنامه پنجم توسعه وزارت امور خارجه موظف شده بود که مثل دیگر دستگاهها تعداد معاونتهای خود را به پنج عدد کاهش دهد، تصریح کرد: نمودار جدید سازمانی وزارت خارجه بر اساس تحقیق، تجربیات و مطالعه ساختارهای وزارت خارجه دیگر کشورها تدوین شده است. مجلس به ایجاد بخشی از این تغییرات تاکید داشت و از طرف دیگر برای کارآمدی هر چه بیشتر وزارت خارجه نیز باید این اتفاق میافتاد.
ظریف ادامه داد: در چارت جدید تلاش کردهایم لایههای سازمانی را کاهش دهیم، چراکه این احساس را داشتیم که فاصله بدنه کارشناسی وزارت خارجه با مدیران ارشد این وزارتخانه بسیار زیاد است. وزارت خارجه یک دستگاه کارشناس محور است و همین موضوع اقتضا میکرد که فاصله بین کارشناسان و مدیران ارشد کمتر شود تا آنها بتوانند با مدیران عالی وزارتخانه ارتباط بیشتری بگیرند، نظرات خود را بدون سانسور به آنها منتقل کنند و بازخورد نظرات خود را دریافت کنند.
از ذهنم پاک کردم
ظریف در پاسخ به این پرسش که در جریان سخنرانی در مجلس متوجه اظهارات توهینآمیز نماینده خرمشهر علیه خودش شد یا نه؟ گفت: متوجه نشدم که چه چیزی میگفتند. دیدم که یک هیاهویی در انتهای مجلس شکل گرفته ولی متوجه نشدم که چه میگویند و بیشتر تمرکز خود را بر این گذاشتم که به حرفهایم ادامه دهم و برنامههایم را تشریح کنم. البته برادر عزیز و جانباز سرافراز کشورمان آقای سامری روز شنبه آمدند و با یکدیگر صحبت کردیم.
وی ادامه داد: امیدوارم که این حادثه از ذهنها محو شود و حتما من آن را از ذهنم پاک کردهام.
سیاستهای عربستان در منطقه به ضرر خودش تمام شده است
در تصمیمگیریهای منطقهای و بینالمللی و عملکردهای داخلی تاثیرگذار بر آنها، نیاز است هماهنگی بیشتری داشته باشیم
این مقام عالی رتبه دستگاه وزارت امور خارجه در بخش دیگری از گفتوگوی خود با ایسنا در ارتباط با روابط ایران و عربستان در دولت دوازدهم و اینکه چندی پیش در رسانهها از زبان مقامات عراقی صحبت از این شد که عربستان درخواست کرده دولت بغداد بین دولتهای تهران و ریاض میانجیگری کند اما بعد از آن این موضوع با توضیحات وزیر کشور عراق و همچنین تکذیب مقامات عربستانی روبهرو شد، تصریح کرد: ایران همواره خواهان روابط خوب با همسایگانش بوده است، اما معتقدیم که سیاستهای عربستان در منطقه مخرب بوده و حتی به ضرر آن کشور تمام شده است.
وی با تاکید بر اینکه سیاست جمهوری اسلامی ایران در منطقه یک سیاست راهبردی در چارچوب اصولی مشخص است، خاطرنشان کرد: ما در ایران بر ایجاد یک منطقه امن، قدرتمند و همگرا تاکید داریم و تحقق چنین موضوعی را در راستای منافع ملی ایران و منطقه میدانیم. سیاست ایران در تعامل با کشورهای منطقه و عربستان در همین چارچوب بوده و تغییری نکرده است. البته نیاز است هماهنگی و انسجام بیشتری در کشور در ارتباط با تصمیمگیریها در عرصههای منطقهای و بینالمللی و همچنین عملکردهای داخلی تاثیرگذار بر این عرصهها داشته باشیم.
ظریف در ادامه به حمله تعدادی از افراد خودسر به سفارت عربستان و کنسولگری این کشور در مشهد در سال ۹۴ اشاره کرد و گفت: این اقدام، اشتباه و تاسفبرانگیز بود که خسارتهای غیرقابل جبرانی را برای کشور در بحث روابط دوجانبه و همچنین عرصه منطقهای و بینالمللی ایجاد کرد. اقدامی که باعث ایجاد خدشه به شأن و وجهه ایران شد. همه مسوولان از این اتفاق ناراحت شدند. باید از انجام اینگونه اتفاقات به صورت جدی در کشور جلوگیری کنیم و بر اساس سیاست اصولی و راهبردی که ایران در منطقه پیگیری میکند پیش برویم.
زندانی اظهارنظرهای سیاسی نشویم
اگر عربستان در سیاستهایش در منطقه بازنگری کند با عکسالعمل مثبت ایران روبهرو میشود.
رئیس دستگاه دیپلماسی کشور با اشاره به اخبار ضد و نقیض منتشر شده مبنی بر درخواست ریاض از عراق جهت میانجیگری بین ایران و عربستان تاکید کرد: هیچگاه نباید زندانی اظهارنظرهای سیاسی به خصوص وقتی این اظهارنظرها رسانهای میشوند و غیردقیق هستند، شویم.
وی با بیان اینکه من بعد از سفر مقامات عراقی به عربستان با آنها گفتوگو کردم و میدانستم انعکاس رسانهای برخی اظهارنظرها دقیق و کاملا منطبق با واقعیتها نیست افزود: ما اعتقاد داریم عربستان باید در برخی از سیاستهای خود تجدیدنظر و بازنگری کند و انجام این موضوع در راستای منافع ملی آن کشور خواهد بود. اگر این بازنگری انجام شود حتماً این امر با عکسالعمل مثبت ایران روبهرو خواهد شد.
عربستان باید نگرشهای منطقهای خود را تغییر دهد
ظریف در پاسخ به این پرسش که روز دوشنبه هفته جاری سخنگوی وزارت خارجه در اظهاراتی مطرح کردند که ایران اقداماتی را برای کاهش تنش با عربستان انجام داده و اکنون نوبت عربستان است که در این زمینه اقدام کند، اقدامات ایران در این زمینه چه بوده است؟ گفت: اقداماتی که ایران انجام داده از جنس گفتمانی است. ما همواره برای گفتوگو با عربستان آمادگی داشتهایم و آن را اعلام کردهایم. همواره این آمادگی را داشتهایم که تمام تلاش خود را انجام دهیم که در منطقه برای حل بحرانها به یک راهکار سیاسی برسیم، در حالی که متاسفانه عربستان اینگونه عمل نکرده و منافعش را در ایجاد تنش در منطقه جستجو کرده است.
وی با تاکید مجدد بر اینکه نیاز است عربستان نگرشهای منطقهایاش را تغییر دهد، تصریح کرد: در چنین صورتی ما به مرحلهای میرسیم که امکان انجام اقدامات عملی در ارتباط با بهبود روابط دو کشور به وجود میآید.
سفر دیپلماتهای ایرانی و سعودی بعد از ایام حج انجام میشود
وزیر امور خارجه در پاسخ به اینکه قرار بود هیاتی ازعربستان برای بازدید از سفارتخانه و کنسولگری این کشور در تهران و مشهد به ایران سفر کند و هیاتی نیز از ایران برای بازدید از سفارت و کنسولگری کشورمان به عربستان سفر کند، این رفت و آمد انجام شد؟ اظهار کرد: ویزا برای دو طرف جهت انجام این سفر صادر شده است. منتظر هستیم که اقدامات نهایی انجام شود تا دیپلماتهای دو کشور بتوانند از سفارتخانهها و کنسولگریهایشان بازدید کنند و احتمالا این اتفاق به بعد از ایام حج موکول میشود.
حضور توانمند ایران در منطقه با اقدامات نمایشی برخی کشورها خدشهدار نمیشود
رییس دستگاه دیپلماسی کشورمان در پاسخ به این پرسش که به تازگی شاهد سفرهای متعدد مقامات عراقی به عربستان بودیم و حتی سران برخی جریانهای تشیع عراق نیز به عربستان و امارات سفر کردند، شما این تحلیل را قبول دارید که عربستانیها با نزدیکی به دولت عراق و جریان تشیع به این کشور تلاش دارند آنها را از ایران دور کنند؟ اظهار کرد: نمیتوانیم نیت خوانی کنیم؛ آنچه مهم است اینکه ما آنقدر در مورد خودمان و نقشمان در منطقه و نوع روابطی که با همسایگانمان داریم دارای خودباوری هستیم که نگران اینگونه اقدامات نیستیم.
ظریف با بیان اینکه تا کنون تلاشها برای ایجاد فاصله بین ایران و کشورهای منطقه به نتیجهای نرسیده و با شکست روبهرو شده است، افزود: ایران به دلیل واقعیتهای ساختاریاش و همچنین سیاستهای راهبردیای که دنبال کرده حضوری مستحکم در منطقه دارد و با انجام اقدامات نمایشی از سوی برخی کشورها این موضوع دچار خدشه نمیشود.
از اختلافات موجود بین کشورهای حاشیه خلیج فارس نگرانیم
وی با بیان اینکه بر اساس سیاستهای راهبردیمان از تنشی که در روابط کشورهای خلیج فارس به وجود آمده ابراز نگرانی کرده و میکنیم، اظهار کرد: با وجود اختلافاتی که با هر دو طرف داریم از آنها خواستهایم که اختلافات خود را با گفتوگو و مذاکره حل و فصل کنند و ما چنین نگاه راهبردی را در مورد روابط کشورهای منطقه با یکدیگر از جمله روابط عربستان و عراق داریم چراکه معتقدیم در منطقه این نیاز وجود دارد که کشورها از روابط خوبی با یکدیگر برخوردار باشند.
عراقیها برای لغو روادید با ایران به جمعبندی نرسیدهاند
ظریف در درباره لغو صدور روادید میان ایران و عراق گفت: از طرف ما علاقه برای لغو و تسهیل صدور روادید میان ایران و عراق وجود دارد، اما در طرف عراقی جمعبندی کاملی در این زمینه ایجاد نشده است.
برنامه مدونی برای ارتقاء و استفاده از زنان در سطوح مدیریتی کشور وجود نداشته است
وزیر امور خارجه کشورمان در بخش دیگر گفتوگویش با ایسنا در پاسخ به این پرسش که در جریان سفر نخستوزیر سوئد به تهران یک عکس از هیات ایرانی و سوئدی منتشر شد که در یک طرف میز اکثر سیاستمداران حاضر خانم بودند ولی در طرفی که هیات ایرانی نشسته بود، هیچ اثری از زنان مشاهده نمیشد. همچنین در جریان سفر اخیر خانم موگرینی به تهران نیز دقیقاً عکسی با چنین ویژگی منتشر شد، شما در دوره دوم حضورتان در وزارت خارجه قصد ندارید که از حضور زنان در عرصههای مدیریتی این وزارتخانه بیشتر استفاده کنید؟ آیا برای تحقق این امر فشارهایی از جنسی که بر رئیسجمهور وارد شد تا وزیر زن انتخاب نکنند وجود دارد؟ با بیان اینکه "احساس میکنم برنامه مدون و هماهنگی برای ارتقاء زنان و استفاده آنها در سطوح مدیریتی در وزارت خارجه و سایر دستگاهها وجود نداشته است" افزود: در شش سالی که از کار در وزارت خارجه فارغ شده بودم و در واقع شش سال آزادیام بود این فرصت را بیشتر از قبل داشتم که در دانشگاه تدریس کنم و دانشجویان بیشتری را داشته باشم. در اکثر این کلاسها همیشه بهترین دانشجویانم خانم بودند و من تعجب میکردم که با توجه به این هوش و ذکاوت چرا در سلسله مراتب ورود به وزارت خارجه و همچنین ارتقا در این وزارتخانه زنان چندان موفق نیستند. البته این را باید گوشزد کنم که ورود به وزارت خارجه کاری سخت و دشوار است و باید از هفت خان عبور کنیم.
این عضو دولت دوازدهم با بیان اینکه تصور میکنم مشکلی که در این ارتباط وجود دارد مشکل نهادینهای است و این فقط مختص ایران نیست و کم و بیش در دیگر کشورها نیز وجود دارد، تاکید کرد: از زمان حضورم به عنوان وزیر در این وزارتخانه تلاش کردم که فرصتهای بیشتری را برای خانمها ایجاد کنم.
امیدوارم یکی دو سفیر زن در دوره جدید داشته باشیم
وی در پاسخ به این پرسش که به نظر میرسد این تلاشها کمتر نمود بیرونی داشته است؟ گفت: در زمان تصدی من در وزارت خارجه اولین معاون زن در این وزارتخانه منصوب شد. در همین زمان بود که اولین سفیر زن بعد از انقلاب اعزام شد. اکنون نیز امیدوارم که در این دوره جدید بتوانیم یکی دو سفیر زن دیگر نیز داشته باشیم، البته نمیخواهم عددی را بگویم ولی در راستای تحقق این موضوع در حال برنامهریزی و تلاش هستیم.
حضور زنان در عرصههای مدیریتی باید راهبردی باشد، نه نمایشی
این عضو دولت دوازدهم با تاکید بر اینکه حضور زنان در عرصههای مدیریتی باید راهبردی باشد، نه نمایشی و نمادین، ادامه داد: اگر استفاده از زنان در عرصه مدیریتی نمایشی باشد، حتما نمیتواند در ایجاد یک نهاد در راستای حضور بیشتر زنان در سطوح عالی مدیریتی موثر باشد. مدیریتها در سطح عالی چالشی هستند و نیاز دارد مدیرانی که استفاده میشوند توانمند بوده و به کار احاطه داشته باشند.
رئیس دستگاه دیپلماسی کشورمان ادامه داد: مقداری در این حوزه احتیاط کردهایم و این احتیاط در این راستا بوده که این حضور نمایشی نباشد، بلکه راهبردی باشد.
ظریف در همین چارچوب در بخش دیگری از صحبتهای خود با اشاره به توانمندیهای مرضیه افخم در حوزه مسوولیتهایی که در این وزارتخانه بر عهده داشته است، تاکید کرد: حضور خانم افخم در عرصه مدیریتی در وزارت خارجه حضوری موفق بود و امیدواریم بانوان جدیدی که برای بر عهده گرفتن مسوولیت سفارتخانههای کشورمان در خارج از کشور انتخاب میکنیم، توانمندیهای مشابه داشته باشند و مثل ایشان از احاطه خوبی بر امر سیاست خارجی برخوردار باشند.
وی با بیان اینکه سعی داریم اگر بتوانیم این زنان را از داخل ساختار وزارت خارجه انتخاب کنیم، ادامه داد: البته با برخی از محدودیتهای قانونی در این ارتباط مواجهه هستیم. بر اساس نظرات سازمان بازرسی کل کشور، کارشناسان داخل وزارت خارجه برای رسیدن به مقام سفیری باید سلسله مراتبی را طی کرده باشند. این قرائت از قانون ممکن است به عنوان یک تبعیض منفی علیه کارکنان وزارت خارجه عمل کند ولی به هر حال این قرائتی است که دوستان در این سازمان از اساسنامه و مقررات استخدامی وزارت خارجه دارند. در همین چارچوب ما با یک رشته محدودیتهای قانونی مواجه هستیم، البته نه محدودیتهایی که ناشی از فشارهای بیرونی باشد و به جرأت میتوانم بگویم که هیچ فشاری در این زمینه از بیرون به وزارت خارجه وارد نشده است.
دیپلمات ارشد کشورمان ادامه داد: در کنار اعزام اولین سفیر زن، در این دوره اولین سفیر اهل سنت را نیز منصوب کردیم و به خاطر این موضوع نه تنها با هیچ فشاری روبهرو نشدیم بلکه تشویق هم شدیم و انشاءالله این کار را ادامه میدهیم. برای استفاده از زنان در ردههای مدیریتی وزارت خارجه نیز هیچ فشار بیرونی وجود نداشته که بخواهد مانع تحقق این موضوع شود.
اجماع کلی برای دادن تابعیت به فرزندان مادران ایرانی وجود ندارد
وی در پاسخ به پرسشی در مورد نظر وزارت خارجه در ارتباط با دادن تابعیت به فرزندان مادران ایرانی که با یک تبعه خارجی ازدواج کردهاند و تقاضاییهایی که در این ارتباط وجود دارد؟ خاطرنشان کرد: وزارت خارجه با این موضوع موافق است و اخیرا نیز بار دیگر مباحثی در این ارتباط در مجلس شورای اسلامی مطرح شده است، ولی برای تحقق این موضوع، مساله مهم این است که باید اجماع کلی بین دستگاههای مسوول و تصمیمگیر در این زمینه ایجاد شود؛ اجماعی که در حال حاضر به نظر میرسد، وجود ندارد.