گزارشی از شایعه فروش و تخریب خانه پدری هوشنگ ابتهاج در رشت

گیلان امروز، محمد غلامی‌پور- «مالک خانه پدری ابتهاج قصد دارد این بنای ارزشمند را تخریب و به جای آن ساختمان جدیدی احداث کند». این شایعه چند روزی است که در فضای مجازی خبرساز شده و واکنش بسیاری از فعالین اجتماعی و شهروندان رشت را در پی داشته است. در حالیکه بسیاری از شهروندان تصور می‌کردند که خانه پدری ابتهاج توسط شهرداری خریداری شده و قرار است، موزه ابتهاج و خانه غزل رشت راه‌اندازی شود، اما حالا اخبار ضد و نقیضی مبنی بر اینکه مالک این بنا درخواست تخریب ساختمان را به شهرداری داده به گوش می‌رسد.

تندیس حافظ زمان را که نگذاشتند نصب شود، اکنون تخریب خانه‌اش؟

هرچند خبر فروش خانه پدری ابتهاج از مدت‌ها پیش سر زبان‌ها افتاده بود و در محافل مختلف به گوش می‌رسید اما بسیاری از کانال‌های رشتی در یکی دو روز گذشته این خبر را به نقل از علیرضا پنجه‌ای، شاعر و نویسنده‌ی رشتی منتشر کردند.

پنجه‌ای در یادداشت کوتاهی با عنوان «تندیس حافظ زمان را که نگذاشتند نصب شود، اکنون تخریب خانه‌اش؟» نوشت:«شهرداری گویا مجوز تخریب خانه ی ابتهاج را داده، امروز از کاسب های سبزه میدان شنیدم که باید کالاهایشان را از خانه ی ابتهاج بردارند. خانه‌ی شاعر شده بود انبار تره‌بار فروش‌ها. آقای میم صاحب فروشگاه بهداشتی و شرکا حکم تخریب گرفتن برای خانه‌ی پدری حافظ زمان امیرهوشنگ ابتهاج سمیعی (ه.الف.سایه).خود سروده بود: امشب به قصه‌ی دل من گوش می‌کنی/فردا مرا چو قصه فراموش می کنی».

او که معتقد است برخی‌ها این وسط شیطنت‌هایی کردند، مجدداً در تکمله‌ای تاکید کرد: «موضوع مطروحه بر اساس شنیده هاست. امید که کذب باشد. منتظر اظهار نظر مسوولان می مانیم. خواسته ی ما مدنی ست. لطفا بر اساس قوانین جاری از خبر استفاده کنیم و از هر گونه ابراز احساسات و بی قانوتی پرهیز شود. در ضمن تا جایی که مطلع بودم شهردار معزول جناب دکتر ثابت قدم خود از علاقمندان خرید این خانه بود، چون تفکرشان گردشگری بوده و این خانه سبب جذب گردشگران بی شماری از دنیا خواهد شد. چاه نفت ازلی و نامیرا و چشمه‌ی زاینده ی پول و ثروت برای پشت در پشت ما. پی گیری های لازم در این خصوص شده و مراتب از طریق جناب کیوان محمدی مدیر کل برنامه و بودجه استان، جناب سروش اکبرزاده رییس اسبق شورای شهر رشت، جناب فرهام زاهد عضو منتخب شورای پنجم، جناب محمد حسن عاقل منش رییس اسبق شورای شهر رشت و نماینده ی منتخب دور جدید و رسانه ها…. به گوش معاون رییس جمهور و رییس جمهور رسیده است. امید که نتیجه بخش شود و تحقق خرید خانه توسط شهرداری اعتباری برای ایران گردد. آمین».

پنجه‌ای به خبرنگار گیلان امروز توضیح می‌دهد: «در زمان دکتر ثابت‌قدم، با توجه به اینکه ایشان بسیار به مباحث فرهنگی و همچنین گردشگری علاقه‌مند بود، تلاش‌های زیادی جهت خریداری این ملک صورت گرفت. شهردار منطقه دو به طور جد پیگیر حفظ و ثبت این خانه بود اما متاسفانه مشکلاتی جهت خریداری و ثبت این خانه وجود داشت که هیچکدام به صورت مکتوب به جامعه‌ی مدنی ما گزارش داده نشد».

این شاعر و روزنامه‌نگار پرسابقه‌ی رشتی، می‌افزاید:«شهرداری تندیسی از استاد ابتهاج جهت نصب در سبزمیدان طراحی و ساخته است اما متاسفانه نهادهای ذی‌ربط مجوز نصب آن را به شهرداری نمی‌دهند. بر اساس کدام قانون مدنی و کدام بند از قانون اساسی این مجوز داده نمی‌شود. باید مشخص شود که چه کسانی و بر اساس چه قانونی از این کار ممانعت به عمل می‌آورند. شاعری که رهبر انقلاب به نمایشگاه کتاب می‌رود و کتاب او را خریداری می‌کند و از علاقه‌مندان به آثار ایشان هستند، متاسفانه شاهد چنین اتفاقاتی در رشت هستیم».

پنجه‌ای در پایان با اشاره به اینکه برخی افراد از یاداشت بنده سواستفاده کرده و شیطنت‌هایی داشتند، تصریح می‌کند: «بنده پیش از این هم عنوان کردم که دکتر ثابت‌قدم تلاش زیادی برای خریداری این خانه داشت. کارکرد شهردار معزول در شهر کاملاً مشخص است و این شیطنت‌ها راه به جایی نمی‌برد. من هرگز فکر نمی‌کردم رشت هرگز چنین شهرداری به خود ببیند که در عرض ۲۶ ماه چنین تحولاتی را در رشت ایجاد کند. بدیهی است که کاستی‌هایی هم وجود داشت اما این کاستی‌ها تنها بخشی مربوط به او بود و باید گفت بخش اعظمی از آن به فقدان نیروهای کارآمد در بدنه شهرداری مربوط می‌شود».

درخواست پروانه بخشی از حقوق شهروندی است و شهرداری حق نقض آن را ندارد

چندی پیش رضا رسولی که موضوع خرید خانه «سایه» را در شورای شهر برای نخستین بار مطرح کرده بود، درباره روند خریداری و حفظ این بنا گفته بود: «با گرد هم آمدن چند فرهیخته و استقبال استاد ابتهاج از تشکیل چنین جمعی، نخستین گام‌ها برای خرید و حفظ خانه استاد برداشته شده است. تلاش این جمع با حضور نمایندگانی از سوی استاد ابتهاج، خرید و حفظ خانه او در رشت و تبدیل آن به فضای موزه‌ای درباره آثار و متعلقات او است. چه، استاد ابتهاج برای همه شهروندان رشتی مایه افتخار است».

اما حالا اخبار دیگری در شبکه‌های مجازی به گوش می‌رسد که برای شهروندان خوشایند نیست. چند روزی است که خبر اقدام مالک جهت فروش یا مجوز تخریب ساختمان در فضای مجازی دست به دست می‌شود، خبری که بسیاری می‌خواهند از صحت و سقم آن باخبر شوند.

عضو شورای شهر رشت درباره صحت این خبر به خبرنگار رشت رویایی گفت:«در حال حاضر نمی‌دانم این خبر تا چه حد صحت دارد. دیروز عصر از شهرداری منطقه یک استعلام گرفتم اما چون اداره تعطیل بود، قرار است تا شنبه صبح خبر دقیق را به من بدهند. اما باید عرض کنم که مالک خیلی پیش از این‌ها درخواست پروانه داده بود. تقریباً دو سال است که ما با اداره میراث وارد بحث شدیم تا این خانه را ثبت میراثی کنند. چون تنها راهی که می‌توان جلوی تخریب خانه را گرفت این است که بنا ثبت میراث شود».

رضا رسولی ادامه داد:«شهرداری این حق را ندارد که درخواست تخریب یا ساخت بنا را به یک شهروند ندهد. درخواست پروانه بخشی از حقوق شهروندی است و شهرداری حق نقض آن را ندارد».

او افزود:«ما طی دو سال گذشته به طوری جدی پیگیر خرید و حفظ خانه «هوشنگ ابتهاج» و تبدیل آن به موزه بودیم. در این رابطه چندین جلسه مشترک با میراث فرهنگی داشتیم تا این خانه را به ثبت برساند اما تا جایی که اطلاع دارم روند ثبت آن تا به امروز پیشرفتی نداشته است. مسئله این است اگر این ملک ثبت میراث نشود، مالک حق دارد یا آن را بفروشد یا عملیات عمرانی انجام دهد و شهرداری هم به لحاظ قانونی حق ندارد درخواست مالک را اجابت نکند؛ چراکه حقوق مدنی مالک است».

به نظر نمی‌رسد حفظ این خانه جزو دغدغه‌های اداره میراث فرهنگی باشد

رسولی با بیان اینکه مالک این بنا چند ماه پیش درخواست پروانه داشت، افزود:«متعاقب آن ما با مدیرکل اداره میراث جلسه‌ای برگزار کردیم و درخواست کردیم تا روند ثبت این ملک با سرعت بیشتری انجام شود. ولی اگر موضوع تخریب یا فروش خانه صحت داشته باشد، ما سعی می‌کنیم ساز و کاری فراهم کنیم و با حمایت انجمن‌ها و جذب کمک‌های مردمی و کمک شهرداری مالک محترم را متقاعد کنیم تا آن را به شهرداری بفروشد تا بتوانیم این خانه را حفظ و تبدیل به موزه کنیم».

او در پاسخ به اینکه آیا حفظ این خانه و احداث موزه ابتهاج جزو دغدغه‌های شورا است یا خیر، گفت:«حقیقت این است که نمی‌شود گفت حفظ این خانه جزو دغدغه‌ی شورای چهارم است بلکه باید گفت تنها تعداد معدودی از اعضای شورا چنین دغدغه‌ای را دنبال می‌کنند. ولی مهمتر از این مسئله این است که متاسفانه به نظر نمی‌رسد حفظ این خانه جزو دغدغه‌های اداره میراث هم باشد. درست از لحظه‌ای که این مسئله مطرح شد از آنجایی که می‌دانستیم ممکن است این بحث‌ها مالک را تحریک کند، با اداره میراث در میان گذاشتیم اما تا کنون به نظر نمی‌رسد اتفاق خاصی افتاده باشد. اما اگر از طریق میراث استان نتیجه‌ای نگیریم، قطعاً از طریق تهران اقدام خواهیم کرد».

مجوزی برای تخریب این ساختمان از سوی شهرداری صادر نشده است

خانه پدری هوشنگ ابتهاج در محله استادسرا واقع شده است. او در همین خانه چشم به جهان گشود و سال‌های کودکی خود را در آن گذراند. خانه‌ای دو طبقه در محله استادسرا، حوالی سبزه میدان که در مجاورت مسجد مستوفی قرار دارد. زادگاه گلچین گیلانی، شاعر «باز باران» نیز بوده است. جالب آن‌ است که ابتهاج نخستین شعرش را در همین منزل پدری سرود؛ به تاریخ ۲۸ مرداد ۱۳۲۵؛ زمانی که نوزده سال داشت.

اما این خانه‌ی هنرخیز سال‌هاست که حال و روز خوشی ندارد و احتمال تخریب آن مدت‌هاست که اهالی رشت را نگران کرده است. این بنا پس از سال‌ها مخروبگی، مدتی مدرسه و در سه سال اخیر به عنوان مهدکودک فعالیت داشت. اما حالا به نظر می‌رسد این مهدکودک تعطیل شده و ملک به فروش گذاشته شده است.

هرچند این ملک در منطقه یک شهرداری رشت واقع شده است، اما یکی از اشخاصی که از ابتدا تا کنون پیگیر حفظ خانه‌ی پدری سایه بوده، شهردار منطقه دو است که درباره حرف و حدیث‌های اخیر به رشت رویایی می‌گوید:«هنوز مجوز تخریب این ساختمان صادر نشده اما هرلحظه احتمال تخریب این ملک و ساخت بنای جدیدی به جای آن وجود دارد».

مرتضی عاطفی در واکنش به شایعات اخیر می‌گوید:«پس از شنیدن این خبر، بنده از طریق شهرداری منطقه یک پیگیر شدم و از مهندس پورناصرانی، شهردار محترم منطقه یک درخواست کردم تا استعلامی در این خصوص داشته باشند. هرچند اداره تعطیل بود اما مهندس پورناصرانی نگاهی اجمالی به سیستم شهرداری انداخت و دید، چنین مجوزی جهت تخریب ملک پدری استاد سایه صادر نشده است».

شهردار منطقه دو می‌افزاید: «البته از مدتی قبل، مالک ساختمان برای مجوز تخریب به شهرداری مراجعه داشت و واقعیت این است که ما یک مقدار قضیه را کش دادیم. هرچند این ملک هیچ ارتباطی با منطقه ما ندارد اما من از شهردار محترم منطقه یک درخواست کردم تا مکاتباتی را با اداره کل میراث داشته باشند که این کار انجام شد ولی متاسفانه جواب خاصی از سوی این ارگان به دست ما نرسید».

او با بیان اینکه شهرداری تا حدی می‌تواند مقاومت داشته باشد، تاکید می‌کند:« در صورتی که اداره میراث جوابی ندهد یا جوابش مبنی بر این باشد که این ساختمان واجد شرایط ثبت میراثی نیست، به همین راحتی ساختمان با ارزشی که محل تولد استاد هوشنگ ابتهاج و گلچین گیلانی است، تخریب می‌شود تا به جایش یک آپارتمان ساخته شود».

عاطفی تصریح می‌کند:«دستگاه‌های دیگری در این میان متولی امر هستند اما متاسفانه همه عادت کرده‌اند توپ را به زمین شهرداری بیاندازند. رسانه‌ها باید از اداره‌ میراث سوال کنند که روند ثبت خانه پدری سایه به کجا رسیده است. حدود دو سال است که بنده و دوستان دیگر به هر دری می‌زنیم تا از تخریب این ساختمان جلوگیری شود اما متاسفانه دوستان ما در اداره میراث فرهنگی حتی حداقل این زحمت را به خودشان نمی‌دهند که یک بررسی تخصصی کنند و اعلام کنند که اصلاً این خانه واجد ثبت میراثی است یا خیر».

شهردار منطقه دو رشت در پایان تاکید می‌کند:«شهرداری خیلی از موانعی که در ابتدای امر توسط میراث مطرح شده بود را برطرف کرد؛ با وجود اینکه شهرداری هیچ ارتباطی با موضوع ثبت آثار میراثی ندارد اما بسیاری از این موانع را از جلوی پای میراث برداشته است. آنها به ما قول دادند که حتماً این بنا را ثبت می‌کنند؛ با توجه به اینکه در این بنا دو شخصیت ملی زندگی می‌کردند از یک آیتم ثبت میراثی برخوردار است. ولی متاسفانه تا کنون این وعده عملی نشده است. شهرداری این حق را ندارد که متقاضی را معطل نگه دارد و اگر اداره میراث اقدامی نکند، متاسفانه شاهد پیامدهای جبران‌ناپذیری خواهیم بود».