چرا جهش اخیر کروناویروس مهم است؟ اثر جهش بر واکسن و کودکان
بخش اجتماعی-متخصص ویروسشناسی مرکز تحقیقات رگا(Rega) در بلژیک با تشریح مشخصههای جهش جدید کروناویروس و ذکر دلایل اهمیت آن، بر تدوین استراتژی مناسب واکسیناسیون در همه کشورها تاکید کرد.
دکتر محمودرضا پورکریم در گفتوگو با ایسنا در رابطه با اصلیترین مشخصههای سویه جدید کروناویروس در بریتانیا و آفریقا، با بیان اینکه جهشها، تغییرات ژنتیکی هستند که به طور معمول در ژنهای ویروس رخ میدهند، عنوان کرد: جهش این قابلیت را به ویروس میدهد که برای حفظ بقای خود تغییراتی داشته و از این طریق بتواند خود را نسبت به محیط اطراف سازگارتر کند.
وی با بیان اینکه برخی از این جهشها در پروتئین سطحی ویروس و یا در سایر پروتئینهای عملکردی مانند ژنهای تکثیر رخ میدهد، ادامه داد: این تغییرات برای ما (انسانها) که می خواهیم در برابرشان مبارزه کنیم، اهمیت بالایی دارد؛ به عنوان نمونه تغییر در پروتئین سطحی ویروس که بدن ما علیه آن پادتن تولید کرده و یا در واکسن استفاده می شود حائز اهمیت است، لذا بوجود آمدن این سویهها در ویروس کووید۱۹را باید طبیعی بدانیم.
پورکریم با بیان اینکه علت رخداد این تغییرات و جهشها این است که اپیدمی در حال طولانی شدن بوده و ویروس اجازه پیدا میکند تا آزادانه در جمعیتهای انسانی بچرخد، توضیح داد: ویروس از این طریق میتواند از فردی به فرد دیگر انتقال پیدا کرده و ایجاد عفونت کند و همین انتقال از افراد با سطوح ایمنی مختلف به ویروس در ایجاد جهش کمک میکند.
تغییرات و جهشهای ویروس با گذر زمان بیشتر میشود
وی ادامه داد: نکته قابل توجه دیگر این است که تغییرات فعلی ویروس با گذر زمان بیشتر هم میشود، بطور واضح این تغییرات از حدود دو تا سه ماه بعد از آغاز پاندمی شروع شده و سپس ذره ذره این تغییرات را در ژنوم ویروس بطور تجمعی مشاهده کردیم، بعضیها بیتاثیر بودند، اما برخی در نهایت، منجر به تغییر در پروتئینهای سطحی شدند؛ با این حال چیزی که الان در آفریقا و بریتانیا مشاهده شده، برخلاف موارد بالا یکسری جهشهایی است که با تعداد بالا و دفعتاً بوجود آمده، همچنین بعضی از این جهشها باعث تغییر در بخش پروتئینهای سطحی یا خار ویروس شده که اهمیت زیادی دارد.
چرا جهشهای اخیر ویروس مهمند؟
این محقق ویروسشناس با اشاره به اهمیت این نوع جهشها، عنوان کرد: ما در حال حاضر به مرحله واکسیناسیون رسیدهایم و این واکسنها بر اساس پروتئین سطحی ویروس اولیه عامل کووید ١٩ ساخته شده و بدن فرد نسبت به آن پروتیئن خار بدون تغییر اولیه پاسخ خواهد داد؛ در این میان سوال اینجاست که آیا پادتن ناشی از آن واکسن، فرد را در برابر این گونهی ویروس ایمن می کند؟ از طرف دیگر، پادتنی که در سرم افراد بهبود یافته با ویروس اصلی بوجود آمده آیا ممکن است در مقابل ویروس جدید جواب ندهد؟
پورکریم با اشاره به مشخصههای جهش جدید ویروس در بریتانیا و افریقای جنوبی، عنوان کرد: جهشهای ایجاد شده در آفریقا الزاما با آن چیزی که در بریتانیا اتفاق افتاده یکسان نبوده و منشاء متفاوتی دارند. اصلا این طور نیست که بگوییم این ویروس از بریتانیا به آفریقا رفته یا بالعکس، بلکه هر جایی که این ویروسها توانایی چرخیدن در بین جمعیتها را داشتهاند؛ مستعد ایجاد جهش نیز شدهاند. کما اینکه طی چند روز آینده ممکن است این جهش را در سایر کشورها هم مشاهده کنیم، بنابراین لزوما ربطی به هم ندارند، اما امکان انتقال این سویههای جدید مثل انتقال سویه اصلی در اوایل اپیدمی بواسطه مسافرت، حتما وجود دارد. این ویروس شناس با اشاره به اهمیت ایجاد جهش در پروتیئن خار ویروس، عنوان کرد: این جهشها پتانسیل این را دارند که هم برای بحث واکسنسازی و هم پلاسما درمانی ایجاد مشکل کنند. بنابراین باید بررسی شود افرادی که با ویروس قبلی عفونی شده و بهبود یافتهاند، آیا اگر مجدد در معرض این ویروس جهش یافته قرار بگیرند، مبتلا میشوند؟ همه این فرضیات و سوالات نیازمند انجام تحقیقات وسیعی است که باید انجام شود و تا پیش از آن نمیتوان به صورت قطعی نظر داد.
بررسی اثرگذاری جهش اخیر ویروس بر کودکان
این استاد ویروس شناسی همچنین در پاسخ به اثرگذاری جهش اخیر ویروس بر بیماریزایی در کودکان، تصریح کرد: گفته شده این سویه جهش یافته در کودکان بیشتر بیماریزایی ایجاد کرده، این مشاهدات را بر اساس تعداد مراجعات بیشتر کودکان به بیمارستانهای لندن و جنوب انگلستان اعلام کردهاند، ولی هنوز به تحقیقات بیشتری نیاز است، باید از این کودکان نمونه ویروسی جمع آوری، جداسازی و توالی یابی انجام شود و در نهایت بررسی کنند که آیا کودکانی که بیشتر مراجعه کردند، دارای همان سویه جهش یافته ویروس بودند یا خیر؟
سرانجام واکسنهای تولید شده با جهش اخیر ویروس
این ویروس شناس همچنین با اشاره به تاثیر سویه جدید بر اثرگذاری واکسنهای فعلی مانند فایزر و مدرنا، اظهار کرد: واکسن های فایزر بیونتک و مدرنا بر پایه فناوری m-RNA ساخته شدهاند، به این صورت که بخش ژنتیکی ویروس را وارد بدن فرد میکنند (همین بخش مسئول ساخت پروتئین است، پروتئینی که میتواند سیستم ایمنی فرد را تحریک کند)، در نهایت پادتن علیه ویروس ساخته میشود.
وی ادامه داد: البته شرکتهای واکسنسازی خودشان در حال انجام پژوهشهای مربوطه هستند و میخواهند بدانند آیا افرادی که با این واکسنها در بدنشان پادتن تولید شده، در برابر فرم جهش یافته ویروس مقاوم هستند یا امکان ابتلای مجدد دارند. شرکتها در حال حاضر افراد واکسینه شده را دنبال میکنند تا اگر دچار عفونت مجدد شدند، ویروس را از آنها جدا و توالییابی کنند، اگر این توالی ویروس نشان دهد که این ویروس همان ویروسی هست که جدیدا جهش یافته، مشخص میشود که واکسن نتوانسته فرد را در مقابل سویههای جدید ویروس مقاوم کند.
به گفته وی، البته واکسن های فایزر- بیونتک و مدرنا که براساس m-RNA هستند، در عرض یک الی دو هفته میتوانند فرم واکسن خود را تغییر دهند، یعنی آن قسمتی که دچار جهش شده را از روی m-RNA حذف کنند؛ در این صورت دیگر نیازی به گذراندن فازهای بالینی برای واکسن تغییر یافته نیست.
متخصص ویروس شناسی مؤسسه رگا(Rega) بلژیک در پایان با تاکید بر اینکه واکسن باید به صورت جهانی در دسترس همگان قرار بگیرد، بیان کرد: متاسفانه تحریمهای ناجوانمردانهای که از دسترسی کشور و مردم به درمان و دارو جلوگیری کرده، باید برداشته شود. باید تلاش شود تا سازمان جهانی بهداشت و سایر سازمانهای جهانی آگاه شوند که جنگ و جدلهای سیاسی دودش به چشم تمام مردم جهان میرود؛ چراکه ما با یک پاندمی روبرو هستیم و اگر کشوری به خوبی واکسینه نشود، یعنی ویروس در سطح جهان کنترل نشده و نخواهد شد.