به مناسبت روز جهانی دیابت روایتهایی از کابوسهای تلخ «قند»
بخش اجتماعی- (14 نوامبر)؛ روز جهانی دیابت نامگذاری شده. دیابت یک عارضه ناشى از اختلال در تولید و یا عملکرد انسولین در بدن است. انسولین هورمون یا مادهاى است که در لوزالمعده (پانکراس) تولید مىشود و سلولها را قادر مىسازد تا گلوکز را از خون بگیرد و براى تولید انرژى استفاده کنند.
نامگذاری روز جهانی دیابت
چهاردهم نوامبر، سالگرد تولد "فردریک بانتینگ" کاشف انسولین، اولین بار در سال 1991 با همکاری بنیاد بینالمللی دیابت (IDF) و سازمان جهانی بهداشت (WHO) به عنوان روز جهانی دیابت نامگذاری شده است. هدف از نامگذاری چنین روزی افزایش آگاهی عمومی در ارتباط با علل، عوارض، پیشگیری و درمان این پدیده روزافزون است.
مجمع عمومی سازمان ملل در 20 دسامبر 2006 با تصویب قطعنامه برجسته و منحصر به فرد، دیابت را "یک بیماری مزمن و ناتوان کننده با هزینه های هنگفت“ معرفی کرد که خانوادهها، دولت ها و کل جهان با آن مواجه است. بر اساس قطعنامه سازمان ملل، چهاردهم نوامبر (23 آبان ماه) روز جهانی دیابت اعلام شد.
دیابت چیست؟
اشکال در سیستم سوخت رسانی بدن را که به دلیل کمبود انسولین به وجود می آید "دیابت" می خوانند. انسولین هورمونی است که توسط پانکراس – اندام تولید کننده آنزیم گوارش – ساخته می شود و برای جذب انرژی مواد غذایی ضروری است.
انواع دیابت: دیابت وابسته به انسولین یا نوع یک : در این نوع بیماری دیابت، بیمار یا مقدار کمی انسولین تولید می کند و یا اصلاً تولید انسولین ندارد و در نتیجه فقدان انسولین، کنترل قند خون غیر ممکن است. معمولاً این نوع دیابت قبل از 40 سالگی بروز می کند و اوج میزان وقوع آن در حدود 14 سالگی است.
دیابت غیر وابسته به انسولین یا نوع دو : در این نوع بیماری دیابت، لوزالمعده انسولین تولید می کند اما نه به اندازه ای که قند خون را تنظیم کند و از طرف دیگر سلولهای بدن در برابر انسولین مقاومت نشان می دهند. این نوع دیابت معمولاً در افراد بالای 40 سال بروز می کند.
دیابت دوران بارداری: دیابت حاملگی معمولاً بین هفته های 24 و 28 بارداری ظاهر می شود و عموماً پس از زایمان از بین می رود، چون در همه انواع دیابت، میزان قند یا گلوکز خون بسیار بالا می رود علائم و نتایج همه آنها یکسان است.
علائم و نشانههای بیماری دیابت
در مراحل ابتدایی ممکن است دیابت بدون علامت باشد. بسیاری از بیماران به طور اتفاقی در یک آزمایش یا در حین غربالگری شناسایی میشوند. با بالاتر رفتن قند خون، علائم دیابت آشکارتر میشوند. پرادراری، پرنوشی، پرخوری، کاهش وزن با وجود اشتهای زیاد، خستگی و تاری دید از علایم اولیه شایع دیابت است. بسیاری از بیماران در هنگام تشخیص بیماری چندین سال دیابت داشتهاند و حتی دچار عوارض دیابت شدهاند.
در کودکان دچار دیابت نوع یک، علایم معمولاً ناگهانی بارز میشوند، این افراد معمولاً قبلاً سالم بوده و چاق نبودهاند. در بزرگسالان این علایم معمولاً تدریجیتر بارز میشوند. عارضه کتواسیدوز میتواند به عنوان علامت شروع کننده بیماری هم در دیابت نوع یک بارز شود. در دیابت نوع دو معمولاً فرد تا سالها بدون علامت است. علایم معمولاً خفیف هستند و به طور تدریجی بدتر میشوند. در نهایت فرد دچار خستگی مفرط و تاری دید شده و ممکن است دچار دهیدراتاسیون شود.
چه کسانی به دیابت مبتلا می شوند؟
همه افراد ممکن است به دیابت نوع دوم دچار شوند. با این وجود، عواملی وجود دارد که ممکن است شما را در خطر بیشتر ابتلا به بیماری قرار دهد. این عوامل عبارتند از: تجمع چربی در اطراف کمر و معده- کم تحرکی و انجام ندادن حرکات ورزشی- وزن بیش از حد- سن بالای 45 سال- سابقه دیابت نوع دوم در خانواده- ابتلا به دیابت حاملگی- فشار خون بالا- تری گلیسیرید بال- پایین بودن تجمع لیپوپروتئین و کلسترول ( پایین تر از 35 )
روایتهایی از کابوسهای تلخ «قند»
هفده سالی میشود که درگیر بیماری مادرش است. شیرینی زندگی آنقدر زیاد بوده که دلش را زده و سالهاست که مجبور است انسولین تزریق کند. دیابت مادرش روی تکتک اعضای خانواده تاثیر گذاشته و نمیتوانند او را تنها در خانه رها کنند. به همین دلیل هر جا که میروند استرس و اضطراب هم دنبالشان است که مبادا قند خون مادرشان بیفتد یا دچار مشکل شود.
«زهرا» و اعضای خانوادهاش سالهاست که به بیماری مادرش و اضطراب و استرسی که گرفتهاند، عادت کردهاند و حالا میتوانند حتی بدون آنکه تست قند از مادرش بگیرند از روی چهرهاش حالش را بفهمند. وقتی قند خونش بالا میرود از روی گِزگِز دستها و پاهایش میفهمند خبریست و آن وقت قندش را چک میکنند. چون این روزها قیمت نوار تست قند مثل همه چیز بالا رفته، آنها هم مجبورند صرفهجویی کنند. اما همه دغدغهشان همین نیست. این روزها مهمترین موضوع، تهیه دارو و انسولین است که خانوادههای بیماران دیابتی را نگرانتر از قبل کرده است چون زمانی که قیمت دارو بالا میرود یا چند ماهی پیدا نمیشود باید برای تهیه آن به هر قیمتی تن دهند. چه چیزی گرانبهاتر از جان عزیزشان؟
«قبلا یه باکس دارو ۳۵تومن بود اما الان داریم دونهای ۷۰تومن میخریم. حتی داروهای فشار خونو با قیمت بالاتر از نرخ مصوب میخریم چون مجبوریم.» زهرا این حرفها را میگوید: «تجربه به ما ثابت کرده همیشه باید یه مقدار انسولین اضافه تو خونه ذخیره داشته باشیم تا وقتی دارو کم میشه به مشکل برنخوریم. تازه مادر من جزء بیمارای خوششانسیه که انسولین قدیمی استفاده میکنه و میشه این نوعشو پیدا کرد اما اطراف ما پر از بیمارای دیابتیه که انسولین فشنگی یا خودکاری استفاده میکنند و واقعا مشکل دارن و به هر بیمار دیابتی دیگه که میرسن التماس دعا دارن تا اگه آشنایی هست کمکشون کنه. حتی ما به یکی از آشناهامون که تو هلال احمر کار میکنه سپردیم تا این انسولین رو به دستمون برسونه که اونم داروی ۳۵هزار تومنی رو با ۷۰هزار تومن بهمون میفروشه. مجبوریم، آخه افت قند برای بیمار دیابتی خیلی خطرناکه. چند وقت پیش یکی از دوستای مامانم که اونم دیابت داشت به خاطر افت قندش رفت تو کُما و فوت کرد. میدونین وقتی یه بیمار این داستان غمانگیزو میشنوه چه حالی میشه؟ گاهی اوقات قند مامان منم پایین اومده و تا مرحله کُما هم پیش رفته و ما چند تا قندو تو آب حل کردیم و دادیم بهش تا حالش جا اومده. دیابت فقط یه بیماری نیس. باعث میشه اعضای دیگه بدن هم درگیر بشن. مثلا الان چشما و کلیه مامان هم درگیر شده. کیسه صفراش هم سنگساز شده و دکترش میگه به خاطره دیابت و سنشه چون مامانم ۷۲سالشه. هر بار هر جایی از بدنش درد میگیره ما با خودمون میگیم حتما به دیابتش ربط داره. دیابت یه جورایی هم به اعصاب مربوط میشه و مامان منم همین که عصبانی میشه قند خونش بالا میره.»
بر اساس آخرین آمار وزارت بهداشت که سال گذشته منتشر شده، در ایران ۱۱درصد جمعیت بالای ۲۵سال یعنی بیش از ۵میلیون نفر، مبتلا به دیابت و ۱۸درصد جمعیت نیز پره دیابتی هستند که معادل ۷تا ۸میلیون نفر از جمعیت کشور را شامل میشود و ۲۵درصد افراد از دیابت خود خبر ندارند. اما آمار ثبتشده در سایت انجمن خیریه حمایت از بیماران مبتلا به دیابت کمی با آمار وزارت بهداشت فرق میکند و نشان میدهد جمعیت دیابتی کشور ۷میلیون نفرند که تا کنون حدود ۲میلیون نفر از این جمعیت عضو انجمن مربوطه شدهاند و بیش از ۵۰درصد افراد از بیماری خود خبر ندارند.
دکتر امیرکامران نیکوسخن مدیرعامل انجمن دیابت ایران نیز مردادماه امسال آخرین آمار جمعیت دیابتی در جهان را حدود ۴۶۳میلیون نفر اعلام کرده که این تعداد تا سال ۲۰۳۰از مرز نیممیلیارد خواهد گذشت و تا سال ۲۰۴۵به ۷۰۰میلیون خواهد رسید. گفته میشود که تقریباً هر هشت ثانیه در جهان یک نفر به خاطر دیابت از دنیا میرود.
تنها بیماران دیابتی نیستند که رنج بیماریشان را دارند بلکه اعضای خانواده آنها هم رنج میکشند. از طرفی چون این بیماری ژنتیکی هم محسوب میشود، اعضای این خانوادهها هم مجبورند سبک زندگیشان را تغییر و هر ۶ماه یک بار آزمایشات لازم را انجام دهند تا آمار مبتلایان به دیابت بیشتر نشود.
مادر «مهدی» هم ۱۰سالی میشود درگیر دیابت است و حدود ۷سال است که انسولین مصرف میکند. ۴سالی هم میشود که مشتری انسولین خودکاری شده است.
او درباره تجربه زندگیاش با یک بیمار دیابتی و مشکلاتی که دارد به ایسنا میگوید: «ما متخصصان غدد خوبی تو ایران داریم اما مشکل اینجاست که بیشترشون بیمار جدید نمیپذیرن و فقط بیمارای قبلی خودشونو ویزیت میکنن. این روزا هم یکی از بزرگترین مشکلات ما تهیه داروئه. سالای قبل انسولین خودکاری فراوون بود. چون مادر منم تو هلال احمر پرونده داره هر ماه سهمیه انسولینشو با نرخ بیمه میگرفتم اما ۵ماهه که انسولین خودکاری کمیاب شده و توصیه وزارت بهداشت هم اینه که بیمارای دیابتی انسولین شیشهای تزریق کنن اما نوع انسولین خودکاری با شیشهای فرق میکنه. انسولین خودکاری خارجیه و باعث میشه بیمار افت قند خونش کمتر باشه. از یه طرف دیگه نوار تست قند یه سری دستگاهها تو بازار پیدا نمیشه. مثلا دستگاه تست قند مادر من ژاپنیه که احتمال خطای خیلی پایینی داره اما چون نوارش پیدا نمیشه من مجبورم یه دستگاه جدید براش بخرم که نوار تست قندش تو بازار باشه که البته این دستگاههایی که تو بازار هستن ضریب خطاشون هم بالاست. چند وقت پیش یه لیست از داروخانههایی که انسولین دارن منتشر شد و منم به همون جاها سر زدم اما متاسفانه هر نوع انسولینی ندارن. منم مجبور شدم همون نوعی که هست رو تهیه کنم چون چاره دیگهای نداشتم. انگار جون بیمارای دیابتی چندان ارزشی نداره که حاضر نیستن ارز مشخصی به تهیه داروی این بیمارا اختصاص بدن. ما خونوادههای بیمارای دیابتی به خیلی چیزا عادت کردیم اما نمیتونیم به کمبود دارو و انسولین عادت کنیم چون جون عزیزمون وسطه. الان سرسوزنای انسولین قلمی محدود و گرون شده.»
مهدی ادامه میدهد: «از یه طرف دیگه بیمارای دیابتی رژیم غذایی مخصوص دارن و نباید خیلی از مواد خوراکی رو بخورن و منم باید خیلی چیزا رو جلوی بیمارم رعایت کنم. شما فکرشو بکن مایی که جوون هستیم یه رژیم کوتاهمدت ورزشی که میگیریم سختمونه چه برسه به بیمارای دیابتی که بندهخداها مجبورن سالها یه رژیمو رعایت کنن. بیمارای دیابتی به توجه زیادی هم نیاز دارن و نمیشه ازشون غافل شی. مثلا اگه من از مادرم غافل بشم، انسولینشو که میزنه دیگه ناهار یا شام نمیخوره و سرش گیج میره. دیابت بیماریایه که کمکم پیشرفت میکنه و اگه بیمار یه رژیم غذایی درست رو رعایت کنه تاثیر این بیماری روی اعضای دیگه مثل چشم و کلیه کندتر میشه.»
پدر «نسرین» هم مبتلا به بیماری قند است. او هم علاوه بر همه این دغدغهها، از کابوسی دیگر میگوید: «شاید باورتون نشه ولی یکی از بزرگترین ترسایی که خونوادههای مریض دیابتی دارن، اینه که پای مریضشون زخم بشه. چون عصب پا توی بعضی از بیمارای دیابت از کار میفته، مریض هیچ حسی نداره. واسه همین متوجه نمیشه که پاش زخم شده. همین باعث میشه عفونت پیشروی کنه تا استخوان و به خاطر همینه که میشنوید پای مریض دیابتی رو قطع کردن. یعنی ما علاوه بر همه مراقبتا و استرسا باید بصورت مرتب مراقب پاهای مریض هم باشیم. البته پا به این خاطر حساسه که دور از چشمه و آدم نمی بینه وگرنه کلا زخم بیمارای دیابتی خیلی دیر خوب میشه و واسه همین باید همیشه مواظب باشیم که جایی از بدن مریضمون زخم نشه.»
او اضافه میکند: «همه آدما ممکنه یه وقتایی توی دیدن چیزی مشکل داشته باشن و این واسه اطرافیانشون عادیه ولی وقتی بیمار دیابتی داشته باشید اونوقت دیگه همین موضوع ساده هم براتون میشه یه دغدغه بزرگ. مثلا وقتی بابای من میگه فلان چیز رو نمی بینم همه ما استرس می گیریم که نکنه قند زده به چشمش و داره کور میشه. خلاصه هر حرف و حالت مریض دیابتی واسه اطرافیانش یه دنیا استرس و نگرانیه. خیلی سخته.»
نسرین میگوید: «به نظرم اگه میخواید هیچوقت دیابت نگیرید، فقط یه بار عکسای قطع پای مریضای دیابتی رو توی گوگل سرچ کنید، اونوقت عمرا کاری کنید که مرض قند بگیرید. وحشتناکه.»
به نظر میرسد سبک زندگی مهمترین اصلی است که همه ما باید برای سلامتی و جلوگیری از ابتلا به بیماری دیابت رعایت کنیم چرا که بسیاری از بیماران دیابتی هم بر اساس سبک زندگی اشتباه به این بیماری مبتلا شدهاند. اما اعضای خانوادههای بیماران دیابتی برای سلامتی و آرامش خودشان باید چه مواردی را رعایت کنند یا چطور با بیمارشان برخورد کنند که هم خودشان و هم بیمارشان احساس آرامش بیشتری کنند؟