به مناسبت روز جهانی آلزایمر مرا به یاد داشته باش
بخش اجتماعی- حتما تاکنون در رابطه با بیماری آلزایمر شنیدهاید و از عوارض آن خبر دارید .بیماری آلزایمرکه با نام بیماری فراموشی نیز شناخته میشود، یک اختلال عملکرد مغزی است که باعث ازدسترفتن حافظه و کاهش دیگر کارکردهای ذهن فرد میشود. آلزایمر، شایعترین نوع دمانس (زوال عقل) است به طوری که ۶۰تا ۸۰درصد موارد اختلالات عصبی در ایالات متحدهی آمریکا را تشکیل میدهد. علائم این بیماری در ابتدا خفیف است اما رفتهرفته وضعیت بدتر میشود و در طول زمان علائم شدت بیشتری پیدا میکنند.
یک قرن با آلزایمر
تعریفی علمی این بیماری برای قدردانی از یک عمر تحقیق آلویس آلزایمر، «آلزایمر» نامیده شده است. امروز روز جهانی آلزایمر است؛ روزی که به جهانیان یادآوری کند این افراد فراموشکار را فراموش نکنند. روز جهانی آلزایمر هر سال با یک شعار برگزار و برنامههای آن روز نیز براساس آن شعار تدوین میشود....طبق آمار، در هر ۳ثانیه یک نفر در جهان به آلزایمر مبتلا میشود و یک سال تشخیص زودتر، میتواند ۵سال معلولیت ناشی از آلزایمر را کاهش دهد. با توجه به شیوع بیماری آلزایمر و با هدف افزایش آگاهی عمومی درباره این بیماری و توجه به مشکلات مبتلایان به آن، امروزبه عنوان روز جهانی آلزایمرنامگذاری شده است و در این روز سازمانها و انجمنهای مربوطه، با برگزاری همایشها و انتشار اطلاعات گوناگون، سعی در آگاهی بخشی در رابطه با این بیماری دارند.
ما نیز به مناسبت روز جهانی آلزایمر، مقالهای رادر اختیار شما قرار داده ایم و در آن به توضیح این بیماری پرداختهایم. در ادامه با ما همراه باشید.
بیماری آلزایمر چیست؟
بیماری آلزایمر، یک اختلال پیشروندهی عملکرد مغزی است که برگشتناپذیر بوده و به آرامی باعث ازدسترفتن حافظهی فرد مبتلا و کاهش مهارتهای فکری او میشود. این بیماری تا حدی پیشرفت میکند که در نهایت فرد را از انجام سادهترین امور عاجز و ناتوان مینماید و باعث ایجاد آسیب در عملکردهای اجتماعی و شخصی فرد بیمار میشود.
بیماری آلزایمر، شایعترین نوع زوال عقل است به طوری که ۶۰تا ۸۰درصد موارد اختلالات عصبی در ایالات متحدهی آمریکا را تشکیل میدهد. علائم این بیماری در ابتدا خفیف است اما رفتهرفته وضعیت بدتر میشود و در طول زمان علائم شدت بیشتری پیدا میکنند. با شدیدتر شدن علائم، به خاطر آوردن وقایع اخیر، استدلالکردن و شناختن دوستان و آشنایان برای فرد مبتلا سختتر میشود.
مهمترین عامل خطر آلزایمر، افزایش سن است بهطوری که حدود ۹۵درصد مبتلایان به آلزایمر را افراد بالای ۶۵سال تشکیل میدهند. با این حال آلزایمر تنها در افراد سالمند بروز پیدا نمیکند و چنانچه فردی در جوانی به آلزایمر مبتلا شود، به آن آلزایمر زودرس میگویند.
آمار مبتلایان به بیماری آلزایمر در ایران و جهان
بنابر تحقیقات انجام شده در ایران، تقریبا یک درصد از جمعیت کشور مبتلا به بیماری آلزایمر هستند و از آنجا که سالمندان، بخشی از جمعیت را تشکیل میدهند و تا ۲دهه آینده این آمار تا ۲۵درصد افزایش خواهد داشت، پیش بینی میشود روند افزایشی چشمگیری در آمار مبتلایان به آلزایمر را در کشور داشته باشیم.آمارها نشان میدهد که در دنیا نیز در هر سه ثانیه یک نفر به آلزایمر مبتلا میشود. طبق پیش بینی ها تا سال ۲۰۳۰آمار مبتلایان به دمانس در دنیا به بیش از ۶۵میلیون نفر خواهد رسید.
نشانهها و علائم بیماری آلزایمر
برای تشخیص آلزایمر، فرد باید در مقایسه با قبل دچار افت عملکرد شناختی یا رفتاری شده باشد. این کاهش در عملکردهای شناختی و رفتاری، باید در توانایی انجام کار و فعالیتهای معمول این افراد اختلال ایجاد نماید.
کاهش در عملکردهای شناختی و رفتاری باید حداقل در ۲مورد از ۵مورد علائم زیر مشاهده شود تا فرد مبتلا به آلزایمر تشخیص داده شود:
۱- کاهش توانایی در به خاطر آوردن اطلاعات جدید که میتواند به عنوان مثال، باعث بروز مسائل زیر شود:
سوالات و یا مکالمات تکراری
فراموشکردن مناسبتها و یا قرار ملاقاتها
گمشدن در خیابانهای شبیه به هم
گمکردن وسایل شخصی
۲- نقص در استدلال کردن، قضاوت صحیح و انجام کارهای پیچیده. برای مثال:
درک ضعیف از خطرات ایمنی
توانایی تصمیمگیری ضعیف
ناتوانی در برنامهریزی فعالیتهای پیچیده و ترتیبی
ناتوانی در مدیریت مسایل مالی
۳- اختلال در بینایی که به دلایلی مانند مشکلات چشم نیست. برای مثال:
عدم توانایی در تشخیص چهره یا اشیاء یا پیدا کردن اشیاء در نمای مستقیم
عدم توانایی در استفاده از ابزارهای ساده مثلا پوشیدن لباس
4- اختلال در صحبت کردن، خواندن و نوشتن. مانند:
مشکل داشتن در پیدا کردن کلمات ساده هنگام صحبتکردن
خطاهای گفتاری، املایی و نوشتاری
۵- تغییر در شخصیت و رفتار. شامل:
تغییرات اخلاقی خارج از شخصیت، مثل آشفتگی، کنارهگیری اجتماعی، عدم علاقه و انگیزه یا ابتکار عمل
از دستدادن همدلی
حس اجبار یا وسواس و رفتارهای غیرقابل قبول اجتماعی
مراحل بیماری آلزایمر
تاثیر زوال عقل در هر فرد با فرد دیگر متفاوت است و به عواملی مانند شدت بیماری و شخصیت فرد قبل از ابتلا به بیماری، بستگی دارد. به طور معمول علائم بروز بیماری آلزایمر در سه مرحله مشاهده میشود:
مرحله اولیه بیماری آلزایمر:این مرحله به دلیل تدریجی بودن آن، غالبا نادیده گرفته میشود و علائم شایع آن عبارتند از:
فراموشی
از دست دادن آهنگ زمان
گم شدن در مکانهای آشنا
مرحله میانی بیماری آلزایمر: در این مرحله علائم زوال عقل شفافتر و مشخصتر میشوند. این علائم شامل:
فراموشکردن وقایع اخیر و نام افراد
گمشدن در محیط خانه
مشکل روز افزون ارتباطی
احتیاج به کمک برای مراقبتهای شخصی
تغییرات شخصیتی شامل: سرگردانی و سوال کردن های مکرر
مرحله نهائی بیماری آلزایمر: در این مرحله اختلالات حافظه بسیار جدی شده و نشانه های بدنی آشکارتر میشود. علائم این مرحله عبارتند از:
ناآگاهی کامل از زمان و مکان
اختلال در شناخت اقوام و دوستان
نیازمندی بیشتر در مراقبتهای شخصی
مشکل در راه رفتن
تغییرات شخصیتی که ممکن است روز به روز وخیمتر شود. مانند پرخاشگری
علت بروز و عوامل خطر ابتلا به بیماری آلزایمر
مقایسه مغز یک فرد سالم و یک فرد مبتلا به بیماری آلزایمر؛ به مانند دیگر بیماریهای زوال عقل، آلزایمر نیز از مرگ سلولهای مغزی ناشی میشود. آلزایمر یک بیماری تحلیل برندهی عصبیاست. این بدین معنا است که این بیماری پیشرونده است و در طول زمان باعث مرگ تعداد بیشتری از سلولهای مغز میشود.
تعداد سلولهای عصبی (نورون) در مغز فرد مبتلا به آلزایمر و همچنین تعداد ارتباطات نورونها با هم، روز به روز کاهش مییابد.
در مغز افراد مبتلا به بیماری آلزایمر، تجمع پروتئینی به نام بتا آمیلوئید باعث تشکیل پلاکهای چسبندهای بین نورونها میشود. این پلاکها نیز تغییراتی در پروتئین دیگری به نام پروتئین تاو ایجاد میکند و باعث تشکیل تنگل توسط این پروتئین میشود.
دانشمندان هنوز بهطور کامل دلیل ایجاد این تغییرات را متوجه نشدهاند اما حدس میزنند که پلاکها و تنگلها، عامل کشتن سلولهای مغزی و در نتیجه بروز زوال عقل و ابتلا به بیماری آلزایمر هستند.
عوامل خطر ابتلا به بیماری آلزایمر که غیرقابل اجتناب هستند، شامل موارد زیر است:
افزایش سن
سابقهی خانوادگی ابتلا به آلزایمر
داشتن برخی از ژنها
درمان آلزایمر
تاکنون هیچ روش درمانی موثر و یا داروی درمانی قطعی برای بیماری آلزایمر شناخته نشده است چون مرگ سلولهای مغزی قابل برگشت نیست. اما مداخلات درمانی وجود دارد که میتواند زندگی با بیماری آلزایمر را برای افراد آسانتر نماید.
هیچ داروی اختصاصی برای بیماری آلزایمر وجود ندارد، اما برخی از داروها میتوانند در کاهش علائم بیماری و کمک به بهبود کیفیت زندگی این افراد موثر باشند. از جملهی این داروها می توان به بعضی مهارکنندههای کولیناستراز مثل دونپزیل، ریواستیگمینو تاکرین اشاره کرد. همچنین نوع متفاوتی از دارو، ممانتین که یک آنتاگونیست گیرنده NMDA است، می تواند به تنهایی و یا به همراه یک مهارکننده کولیناستراز مورد استفاده قرار بگیرد.
درمان آلزایمر با ارسال امواج الکتریکی عمیق به مغز
عصب شناسان قصد دارند با ارسال امواج الکتریکی عمیق به مغز، بیماران مبتلا به آلزایمر را درمان کنند.
گروهی از محققان امپریال کالج لندن و انستیتو تحقیقات فراموشی انگلیس بودجه ای ۱.۵میلیون دلاری از چند سرمایه گذار آمریکایی از جمله بیل گیتس برای آزمایش این فناوری دریافت کرده اند.
در همین راستا آنها ۲۴بیمار در مراحل اولیه آلزایمر را انتخاب کرده اند تا در آزمایش این درمان شرکت کنند. این روش درمانی روزانه ۲ساعت و به مدت ۲هفته انجام می شود.
با کمک این فناوری نوین الکترودهایی به جمجمه متصل می شوند. این الکترودها امواجی بی ضرر با فرکانس بالا به مغز ارسال می کنند. اشعه های مذکور فرکانس های متغیری بین ۲هزار تا ۲۵۰۰هرتز دارند و هنگام گذر از روی یکدیگر، یک موج سومی به وجود می آورند که ضعیف و حدود ۵هرتز است.
محققان معتقدند این موج سوم به درمان بیماران کمک کند. این موج در بخش هیپوکامپوس مغز به وجود می آید که مسئول ایجاد خاطرات تازه است. آنها امیدوارند چنین فرایندی میتوکندری این قسمت از مغز را فعال کند. میتوکندری منبع انرژی سلولی است و که در اثر ابتلا به آلزایمر آسیب می بیند.
فرکانس موج سوم در حقیقت با فرکانس روشن شدن سلول های مغز یکسان است و این امر سبب می شود اعصابی که در نتیجه ابتلا به آلزایمر آسیب دیده اند، دوباره فعال شوند.
آزمایش فناوری روی داوطلبان سالم نشان داد این تکنیک جریان خون به مغز را بیشتر می کند و به ارتقای نتایج تست شناسایی چهره کمک می کند.
اما آزمایش بالینی جدید برای نخستین بار با حضور بیماران مبتلا به آلزایمر و از ماه ژانویه ۲۰۲۱میلادی آغاز می شود.
پیشگیری از ابتلا به بیماری آلزایمر
تاکنون هیچ راه تضمین شدهای برای پیشگیری از بروز آلزایمر وجود نداشته است. اما تحقیقات نشان میدهد که روشهای زیر میتوانند در پیشگیری از آلزایمر موثر هستند:
انجام فعالیتهای بدنی: ورزش منظم، کار و تلاش و داشتن تحرک
استفاده از رژیم غذایی کامل و سالم
داشتن فعالیتهای ذهنی: مطالعه کردن، کسب مهارتهای تازه، شرکت در اجتماعات و تعامل اجتماعی با دیگران
دوری از فشار و استرس و اجتناب از مصرف دخانیات و الکل
مدیریت سلامت عمومی بدن مانند حفظ سلامت سیستم قلبی عروقی و تنظیم فشار خون
چهره های مشهوری که از آلزایمر رنج می بردند
«آلزایمر سفری خاموش به وادی فراموشی است. سفری را شروع کردهام که به غروب زندگیام میانجامد.» این جمله را رونالد ریگان بر زبان آورده بود. رئیسجمهور پیشین آمریکا زمانی که مطلع شد مبتلا به آلزایمر است با گفتن این جمله این خبر را به اطلاع عموم رسانده بود. ریگان سال ۱۹۹۴طی نامهای به مردم آمریکا اعلام کرد از بیماری آلزایمر رنج میبرد و رسما با هموطنانش خداحافظی کرد. چهلمین رئیسجمهور آمریکا که ۱۰سال با بیماری آلزایمر دست و پنجه نرم کرده و حافظهاش را از دست داده بود در سال ۲۰۰۴درگذشت، اما او تنها فرد مشهوری نبود که به این بیماری مبتلا شد.
چارلز برانسون، هنرپیشه معروف هالیوود که فیلمهای او نظیر فرار بزرگ، هفت دلاور، روزی روزگاری در غرب، آفتاب سرخ، آپاچی و ۱۲مرد خبیث همواره در خاطر دوستداران سینماست، سال ۲۰۰۳در حالی که به آلزایمر مبتلا بود در ۸۱سالگی به دلیل ذاتالریه جان خود را از دست داد.
نکته: ۲۸میلیون نفر از مردم جهان مبتلا به آلزایمر هستند، بیآنکه خود از این موضوع آگاه باشند و این رقم معادل سهچهارم کل مبتلایان به آلزایمر است. کل مبتلایان به آلزایمر بالغ بر ۳۶میلیون نفر میشوند.
فرانس پوشکاش فوتبالیست افسانهای مجارستان نیز قربانی دیگر این بیماری بود؛ پوشکاش موفق شد در ۸۴بازی ملی ۸۳گل به ثمر برساند. (یعنی تقریبا یک گل در هر بازی که این خود یک رکورد در عرصه گلزنی طی بازیهای ملی به شمار میآید.) وی پس از علی دایی از ایران، دومین گلزن برتر تاریخ جهان فوتبال به شمار میآید، اما در نهایت از آلزایمر گل خورد و بازی را واگذار کرد .
ایریس مرداک نویسنده و فیلسوف انگلیسی، هارولد ویلسون نخستوزیر پیشین انگلیس، چارلتون هوستون بازیگر توانای سینما که اکثر ما وی را با فیلم بن هور میشناسیم، ریتاهای ورث ادی رابینسون و ادی آلبرت از دیگر کسانی بودند که به این بیماری مبتلا شدند. جیمز دوهان، بازیگری که نقش مونتگمری اسکات، سرمهندس سفینه فضایی انترپرایز را در مجموعه تلویزیونی و فیلمهای پیشتازان فضا بازی میکرد را نیز میتوانید به لیست مبتلایان به آلزایمر اضافه کنید.
علائم دیررس
همه بیماران این شانس را ندارند که در همان مراحل اولیه به بیماری خود پی ببرند. در گزارش جهانی آلزایمر در سال ۲۰۱۱آمده است ۲۸میلیون نفر از مردم جهان مبتلا به آلزایمر هستند، بیآنکه خود از این موضوع آگاه باشند. این رقم معادل سهچهارم کل مبتلایان به آلزایمر است. کل مبتلایان به آلزایمر بالغ بر ۳۶میلیون نفر میشود. عدم آگاهی از ابتلا به آلزایمر باعث میشود بیمار درمان را بموقع آغاز نکند، اطلاعات کسب نکرده و راهنمایی نشود. در سالهای گذشته پیشرفت در زمینه درمان آلزایمر چشمگیر نبوده است، گرچه بشر بیش از هر زمان دیگر به چنین پیشرفتی نیاز دارد.
هزینه درمان بیماری آلزایمر معادل یک درصد تولید ناخالص جهانی است. هزینه مستقیم مراقبت از بیماران مبتلا به آلزایمر بیش از کل هزینههای بیماری قلبی، سرطان و سکته مغزی است. این هزینهها جدای از فردی است که باید دائم مراقب او بود. با توجه به هزینههای بالای زندگی، بسیاری از خانوادهها توانایی مادی لازم برای نگهداری بیمار آلزایمری را ندارند. به گفته نویسندگان گزارش آلزایمر در سال ۲۰۱۱، اگر این بیماری یک کشور بود، این کشور هجدهمین اقتصاد بزرگ دنیا به حساب میآمد.
یکدیگر را فراموش نکنیم
متاسفانه آلزایمر تنها یک بیماری با وجه پزشکی نیست بلکه یک بیماری با ابعاد بسیار وسیع اجتماعی است. این بیماری مشکلات اجتماعی بسیاری برای خود فرد و خانواده او به همراه دارد. بسیاری از مواقع مبتلایان به این بیماری به علت حالات خود در کوچه و خیابان مورد تمسخر دیگران قرار میگیرند. هر شخصی میتواند به آلزایمر مبتلا بشود و افراد مبتلا و خانواده ایشان نیاز به درک و حمایت دارند. فراموشی زندگی ماست یا خواهد بود و نمیتوان به پنهان کردن آن پرداخت. فرد مبتلا معمولا نیازهای خود را از قبیل تشنگی و گرسنگی بسیار فوری میداند و برای رفع آن بدون توجه به ملاحظات اجتماعی و اثراتی که رفتارش بر دیگران دارد، اقدام میکند. با پیشرفت بیماری، فرد بیشتر درونگرا خواهد شد و ارتباطات اجتماعی به مرور محدودتر و با مشکل مواجه میشود. تمامی این مسائل تحمل این بیماران را مشکلتر میکند.
دانش امروزی بشر میگوید درمان آلزایمر بسیار سخت و به تعبیری ناممکن است. افرادی که از نظر جسمی و فکری فعال هستند به مراتب کمتر از دیگران در معرض بیماری خطرناک آلزایمر قرار میگیرند. معاشرت با دیگران، مسافرت، آموختن زبانی جدید، حفظ کردن شعر، آموختن موسیقی و... میتواند این بیماری را به تاخیر بیندازد. ارتباط با دوستان قدیمی میتواند آرامشبخش باشد و به حفظ سلامت افراد سالمند کمک کند. ملاقاتها، نامهها و تماس تلفنی با دوستان بسیار در به تاخیر انداختن این بیماری تاثیرگذار است.ما در دنیایی که بسرعت در حال پیرشدن است، زندگی میکنیم. هر چند با افزایش سن بسیاری از بیماریها خود را نشان میدهد، اما آلزایمر بر کیفیت زندگی بیشتر اثر میگذارد تا بر طول آن و همین موضوع علت نیاز اصلی مراقبت در سالمندان است.
بیماری آلزایمر شایعترین نوع زوال عقل است که نه تنها باعث از دست رفتن حافظه میشود، بلکه دیگر کارکردهای ذهنی را نیز با مشکل مواجه میسازد. این بیماری یک اختلال پیشرونده است و به مرور زمان علائم آن بدتر میشود و تا حدی پیشرفت میکند که در نهایت فرد را از انجام سادهترین امور عاجز و ناتوان مینماید.
عوامل متفاوتی در ابتلا به بیماری آلزایمر نقش دارند اما مهمترین عامل خطر ابتلا به این بیماری، سن است بهطوری که حدود ۹۵درصد مبتلایان به آلزایمر را افراد بالای ۶۵سال تشکیل میدهند.اما شما باید از همین حالا به فکر باشید، به همین دلیل اهمیت دارد تا اطلاعات خود را نسبت به این بیماری افزایش داده و عوامل زمینهساز ابتلا به آن را بشناسیم. سالم زندگي كنيد، آلزايمر نگيريد.
مهمترين نكته درباره محافظت از مغزتان در مقابل بيماري فراموشي سالخوردگي اين است كه از همين امروز شروع كنيد. درست است كه بيماري فراموشي سالخوردگي و ساير مشكلات حافظهاي (مثل آلزايمر) از ۶۰سالگي به بالا شروع ميشود اما شما براي محافظت از مغزتان بايد از همين حالا اقدامات لازم را شروع كنيد. شيوه زندگي امروز شما نقش مهمي را در وضعيت آينده شما ايفا ميكند. استفاده از موادمخدر و برخي داروها، كلسترول بالا و بيتحركي و نداشتن ورزش كافي مسائلي است كه احتمال ابتلا به فراموشي را افزايش داده و سن ابتلا به آن را كاهش ميدهند ولی از جواني بايد مراقب مغزتان باشيد.