شباهت این روزهای بازار سرمایه به مهرماه ۹۷
بخش اقتصاد- بورس تهران که ۱۰ روز کاری پیش توانست قله ۲ میلیون و ۷۸ هزار واحدی را فتح کند، اکنون بیش از ۲۰ درصد از سقف اخیر خود عقب نشست تا عنوان بازار خرسی را در اختیار گیرد. پیش از این آخرین باری که بورس تهران به فاز خرسی وارد شد، پاییز سال ۹۷ بود که البته بعد از ۵۵ روز معاملاتی رقم خورد. در آن سال دماسنج تالار شیشهای پس از ۴۱ روز کمنوسان، روندی صعودی را در پیش گرفت و با هجوم پولهای تازه مواجه شد. اما امسال چه میشود؟
به گزارش دنیای اقتصاد، بورس تهران پس از گذشت ۱۰ روز از تجربه سقف تاریخی در ارتفاع ۲ میلیون و ۷۸ هزار واحد با ثبت افت بیش از ۲۰ درصدی وارد فاز خرسی شد. روز یکشنبه شاخص کل با کاهش۷۷/ ۳ درصدی به پایینترین سطح یک ماه و نیم اخیر خود یعنی رقم یک میلیون و ۶۶۲ هزار واحدی نزول کرد. در این روز سهام ۹۵ درصد شرکتها با افت قیمت مواجه شدند و شاهد انتظار ۲۰ هزار میلیارد تومانی نقدینگی برای خروج از گردونه معاملات سهام بودیم. ضمن آنکه روز یکشنبه در عملکردی بیسابقه ۲ هزار و ۶۴۰ میلیارد تومان پول حقیقی از بورس تهران خارج شد.
مقایسه با مهر ۹۷
روند روزهای اخیر بورس تهران، فعالان بازار سهام را به یاد وضعیت این بازار در نیمه دوم سال ۹۷ میاندازد. جایی که بورس تهران برای ۵۵ روز معاملاتی (از ۹ مهر تا پایان آذر۹۷) در مسیر کاهشی پیش رفت و سرانجام با ثبت افت ۱۵/ ۲۰ درصدی به فاز خرسی فرو رفت. پس از آن، اما برای ۴۱ روز کاری (از ابتدای دی تا ۲۹ بهمن ۹۷) شاهد نوسان کممقدار این نماگر در محدوده ۱۵۴ تا ۱۶۶ هزار واحدی بودیم. پس از آن، اما با جذاب شدن قیمتها، فعالان بازار شاهد بازگشت پرقدرت سهام به مسیر صعودی بودند. بهطوری که در ۲۱ روز کاری باقیمانده از سال ۹۷، نماگر اصلی بورس تهران با صعود ۱۴ درصدی همراه شد و سال ۹۸ را نیز با رشد ۱۸۶ درصدی به پایان رساند.
در نخستین روزهای پاییز سال ۹۷، نرخ دلار در روندی صعودی تا کانال ۱۸ هزار تومان نیز پیشروی کرد، اما به یکباره شاهد ریزش دلار در بازار آزاد بودیم. این وضعیت به بورس تهران نیز تسری پیدا کرد و فعالان تالار شیشهای که همواره نیم نگاهی نیز به خیابان فردوسی دارند، در سمت فروش سهام فعال شدند و ماحصل آن سقوط شاخص سهام از ارتفاع ۱۹۵ هزار واحدی به ۱۵۴ هزار واحد بود.
از ابتدای سال جاری نیز در ادامه روند صعودی سال ۹۸، ورود بیوقفه نقدینگی به گردونه معاملات سهام سبب شد تا فقط در ۹۱ روز کاری، شاخص کل بورس تهران با رشد ۳۰۵ درصدی همراه شود. در این مدت همه عوامل مثبت همچون ورود سراسیمه پولهای سرگردان، افزایش انتظارات تورمی، رشد نرخ دلار و سخنان حمایتگونه مقامات دولتی دست به دست هم دادند تا صعود قیمت سهام به روندی بیوقفه تبدیل شود. در این مدت تنها مرزهای تکنیکال، روانی و اعداد رند بودند که بعضا افزایش فشار فروش را در پی داشتند که آن نیز با ورود سریع متقاضیان خرید سهام خنثی میشد. بهطوری که تقریبا تمام سهام موجود در بازار از محدوده ارزندگی خارج شده بودند، اما قصد افت نداشتند.
هر چند پس از رشدهای افسارگسیخته در یک سال گذشته، اصلاح قیمتی امری طبیعی محسوب میشود، اما با عبور دماسنج اصلی تالار شیشهای از مرز دو میلیون واحد این انتشار اخبار و شایعاتی از مقامات دولتی مرتبط با بازار سهام روندی عکس را رقم زد. در این شرایط محدودیتهای خودساخته همچون دامنه نوسان قیمت و حجم مبنا، آتش هیجانات منفی را افروختهتر کرد تا جایی که فقط در ۱۰ روز کاری، شاهد ریزش بیش از ۲۰ درصدی شاخص کل و ورود بازار سهام بعد از حدود دو سال به فاز خرسی بودیم. در مدت مذکور در مجموع ۷۵ میلیارد دلار از ارزش کل بازار سهام (بورس و فرابورس) کاسته شد و این شرایط در سایه انفعال مقام سیاستگذار رقم خورد و هنوز نیز راهکاری برای دماسنج اقتصاد ایران اندیشیده نشده است.
حذف دامنه نوسان؛ لازمه یک بازار کارا
کاهش نقدشوندگی بهعنوان یک ریسک جدی برای تمام بورسهای اوراق بهادار شناخته میشود. در واقع، مزیت اصلی بازارهای سهام در همین قدرت نقدشوندگی بالاست؛ بنابراین اعمال محدودیت و اتخاذ سیاستی که کاهش معنادار نقدشوندگی را بهدنبال داشته باشد، طبعا موجی از بیاعتمادی را میان عموم سرمایهگذاران بهدنبال خواهد داشت.
در این میان دامنه نوسان قیمت سهام که محدودیتی مختص بورس تهران است، ضمن آنکه به کاهش نقدشوندگی سهام و در نهایت بازار میانجامد، سبب افزایش هیجانات مثبت و منفی، تشکیل صفوف خرید و فروش و فرسایشی شدن اصلاح در بازار میشود. با حذف دامنه نوسان که لازمه رسیدن به یک بازار کارآ است، اما شاهد افزایش گردش معاملاتی بازار، کاهش هیجان در مسیر صعود یا نزول، جلوگیری از علامتدهی به بازار و دستکاری قیمتها و افزایش نقدشوندگی خواهیم بود که به همراه خود شفافیت، معاملات بیشتر و افزایش مشتری را به همراه خواهد داشت.
در این مسیر، اما با مقاومت مقام ناظر با حذف این محدودیت خودساخته بدون توجه به عواقب آن هستیم. شاید در اولین قدم بهتر است فکری به حال راهاندازی بازار برتر شود؛ یکی از وعدههایی که اوایل تابستان سال ۱۳۹۸ توسط بورسیها داده شد، اما هنوز خبری از اجرایی شدن آن نیست. در این بازار مقرر شده تا شرکتهایی که حداقل نمره اطلاعرسانیشان کمتر از ۷۰ نباشد، سرمایهشان حداقل به هزار میلیارد تومان و سهام شناورشان حداقل ۲۵ درصد باشد یا اینکه سهام آزاد شناورشان از نظر ریالی ۱۵۰۰ میلیارد تومان باشد لیست شوند.
چرا بورس به این روز افتاد؟
مهدی پازوکی استاد اقتصاد دانشگاه علامه با بیان اینکه اصولا بورس در همه کشورها بازاری بسیار ترسو است، به فرارو گفت: طبیعتا هرچه ثبات در قوانین و پرهیز از اظهار نظرهای بی موقع بیشتر باشد، بورس از آرامش بیشتری برخوردار خواهد بود، به طور مثال اظهار نظر هفته گذشته معاون سازمان خصوصی سازی در مورد لغو دومین ETF دولتی یا همان دارا دوم، باعث شد که فضای ترس و بی اعتمادی بر بازار بورس حکمفرما شود و بعد از آن نیز اخباری از سوی متولیان بازار اعلام شد که وضعیت بازار سهام را نزولی کرد.
این اقتصاددان با انتقاد از عملکرد وزارت اقتصاد و نفت در قصه صندوق دارا دوم، بیان داشت: این همه تکذیب و تائیدهایی که صورت گرفت واقعا رویهای غلط بود که باعث شد، اعتماد مردم به دولت و ارکان بازار سرمایه خدشه دار شود، در صورتیکه شرط اول هر بازاری اعتماد دوسویه است، به نظر میرسد مسئولان و دست اندرکاران بازار سرمایه بازار در تصمیم گیریهای خود باید ثبات داشته باشند، چرا که اگر مدام با تغییر قوانین و همچنین نقض حرفهای گذشته عمل کنیم، بدون شک وضعیت بازار سهام شکننده خواهد بود.
استاد اقتصاد دانشگاه تربیت مدرس در گفتگو با فرارو با اشاره به اینکه دولت با تشویق مردم به حضور در بورس طی ماههای گذشته حال باید از بازار حمایت کند، گفت: با توجه به تبلیغاتی که از مدتها پیش دولت در صدا و سیما و رسانهها انجام داد، بورس را بازاری بسیار جذاب نشان داد که همگان میتوانند به آن وارد شده و سودهای خوبی را کسب کنند، به نوعی میتوان گفت، در این تبلیغاتی که انجام شد، روی مثبت بورس به همگان نشان داده شد.
وی افزود: در حالیکه اصولا هر بازاری دارای دو طرف است، بسیاری از مردم عادی جامعه که سرمایههای خرد و کوچکی داشتند و آن را طی سالیان جمع کرده بودند، به امید اینکه بورس مورد حمایت دولت است و میتوانند به سودهای کلانی در مدت زمان کوتاهی دست پیدا کنند، وارد این بازار شدند، عمده این افراد زمانی وارد شدند که بورس بخش زیادی از رشد خود را کرده بود و آنها در آخرین روزهای سوددهی سهام وارد این بازار شدند.
قنبری ادامه داد: نتیجه نیز این شد که افراد مختلف تازه وارد در همان ابتدا با ۱۰، ۱۵ درصد رشد مواجه شدند، اما موقعی که اصلاح و ریزش بورس شروع شد، آنها وارد ضرر شدند و بعضا آنها حتی تا ۴۰، ۵۰ درصد از سرمایه خود را تاکنون از دست داده اند، در این ریزش عمیق بورس دلایل مختلفی دخیل است که باید مورد موشکافی قرار بگیرد، اما الان مسئله مهم ضررهایی است که به سرمایه گذاران خرده وارد شده، در چندین نوبت دولت با استفاده از حقوقیهای بازار میتوانست از نمادهای بورسی حمایت کند، اما متاسفانه شاهد آن بودیم که در هفته گذشته این حقوقیها خود در صف فروش قرار گرفتند و همین موضوع باعث ریزش بیشتر بورس شد.
این کارشناس مسائل اقتصادی اظهار داشت: در حال حاضر اعتماد عمومی به بورس آسیب دیده و با توجه به اینکه عملکرد مسئولین نیز در رابطه با تدوین قوانین و مقررات بسیار آشفته است و تصمیم گیریها نیز با تزلزل بسیاری روبرو است، این وضعیت ترس و تردید را در بین سهام داران برانگیخته و آنها میخواهند وضعیت متعادل شود، تا بتوانند با کمترین ضرر ممکن از این بازار خارج شوند، به عنوان مثال حواشی که سر صندوق دارا دوم ایجاد شود، خود یکی از مهمترین دلایلی بود که بورس را با این وضعیت روبرو کرد، در نهایت نیز این صندوق نیز در حال پذیره نویسی است، به بیان دیگر یعنی امکان نداشت، بدون آن همه تکذیبی که صورت گرفت، کار ثبت و عرضه این صندوق انجام میگرفت.
وی با تاکید بر اینکه سازمان بورس و اوراق بهادار به عنوان نهاد ناظر بازار سهام باید، از منافع سرمایه گذاران حراست کند، بیان داشت: زمانیکه بورس مثبت بود، سازمان بورس اعتباری که مشتریان میتوانستند از کارگزاریها دریافت کنند را به ۱۰ درصد کاهش دادند و سقف سرمایه گذاری صندوقهای درآمد ثابت در سهام را نیز در این روزهای اصلاح به ۵ درصد رساندند، از اتخاذ چنین تصمیماتی که به نوعی میتوان گفت، شبانه گرفته میشود، باید پرهیز شود، این در حالیست که نمونههای دیگری نیز از این تصمیمات خلق الساعه میتوان ذکر کرد، زیرا که این تصمیم گیریها اثر مستقیمی بر روی تشدید روند نزولی بورس دارد.