گیلان امروز، شهلا ابراهیم زاده اصلی- 28 اردیبهشت، هفته میراث فرهنگی و روز جهانی موزه با عنوان «موزه برای برابری: تنوع و فراگیری» آغاز شد.

به مناسبت روز جهانی موزه، 27 اردیبهشت با حضور خانم تنهایی معاون توسعه مدیریت و منابع انسانی استانداری، محمدی رییس سازمان مدیریت وبرنامه ریزی گیلان، حلاج پور مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان، معاونین و کارشناسان، کفایی مدیرکل حفاظت محیط زیست گیلان از لوح جنگل هیرکانی و برنامه های هفته میراث فرهنگی در موزه میراث روستایی رشت رونمایی و پیرامون موضوع مطالبی ارایه شد.

ضرورت شناخت پیشینه فرهنگی خودمان

کیوان محمدی، رییس سازمان مدیریت وبرنامه ریزی استان گفت: یکی از مهمترین مسائلی که جامعه ما امروز با آن روبرو است گسل هایی در حوزه های تاریخی، مذهبی-قومی، فرهنگی، زبانی و نظایر آن است که هر کدام بالقوه می تواند همبستگی و هویت ملی ما را خدشه دار کند. چون مسئله هویت، مسئله کیستی و چیستی ما است و من به عنوان یک ایرانی مسلمان همیشه باید در مورد پیش زمینه کشورم و فرهنگ و تاریخی که طلایه دار آن هستم مطلع باشم. در غیر اینصورت هستی جامعه سیری قهقرایی می یابد.

ظرفیت اعجاب انگیز و فوق العاده جنگل های هیرکانی

وی با بیان اینکه من اعتراف می کنم که به رغم همه تلاش ها در حد نام ایران به میراث فرهنگی جامعه توجه نکرده ایم و از این بابت باید از نسل های آینده عذرخواهی کنیم گفت: اعجاب انگیز بودن جنگل های هیرکانی شاید برای ما هنوز جا نیفتاده باشد ولی اگر گفته شود که الان دایناسورهای ماقبل تاریخ در این جنگل ها هستند تمام دنیا ترغیب می شوند و می آیند که ببینند جریان چیست. چون جنگل های هیرکانی هم عصر دایناسورها هستند. و ظرفیت جنگل های هیرکانی ما واقعا اعجاب انگیز و فوق العاده است. در واقع می توان گفت ما در جنگل های هیرکانی با فسیل های زنده مواجه ایم. و باید بتوانیم از این ظرفیت طبیعی بی نظیر برای توسعه و رونق گردشگری مان استفاده کنیم.

داشتن برنامه برای معرفی جنگل های هیرکانی

رییس سازمان مدیریت وبرنامه ریزی استان گیلان با عنایت به اهمیت ثبت جهانی جنگل های هیرکانی برای جذب گردشگر گفت: ورود گردشگران می تواند هم مفید و هم مضر باشد. یعنی اگر استفاده صحیح از موهبت طبیعی جنگل به صورت علمی و برنامه ریزی شده و با آموزش مردم و خصوصا ساکنان بومی همراه باشد، بسیار سودمند و مفید است. و چنانچه بدون برنامه و شتابزده و باری به هرجهت کار کنیم گردشگران به بزرگترین خطر برای نه فقط جنگل که همه مواهب طبیعی تبدیل خواهند شد.

وی با اشاره به وجود زباله در جاهای مختلف و حتی در جلوی موزه میراث روستایی اضافه کرد: گردشگر با دیدن چنین مناظری که ناشی از بی توجهی به محیط زیست و محیط پیرامون ماست تمایلی برای بازدید مجدد از اماکن گردشگری و یا معرفی آن به دیگران نخواهد داشت. بنابراین ما باید پاسداران خوبی برای جامعه خودمان باشیم و این بیش از هر چیز به آموزش عمومی نیاز دارد.

نبود یک موزه در خور شان گیلان

محمدی با اشاره به استفاده از آثار باستانی املش، رودبار و تالش در موزه های بزرگ دنیا نظیر لور و آرمیتاژ ادامه داد: متاسفانه ما در گیلان یک موزه که در خور نام استان گیلان باشد نداریم در حالی که از قدیمی ترین استان های کشور با طبیعتی زیبا و فرهنگی سرشار از توانمندی هستیم. ولی حتی خود ما گیلانیان خیلی به این پیشینه تاریخی وقوف نداریم. ما ظرفیت های زیادی در استان داریم که هر کدام بالقوه زمینه تبدیل به موزه را دارند مانند چای، ابریشم، زیتون و نظایر آن. البته خوشبختانه موزه چای بزودی راه اندازی می شود ولی برای معرفی ظرفیت های بی نظیر دیگری که در استان داریم نیز باید بیشتر برنامه ریزی و کار کنیم. مثلا ابریشم در زمان صفویان همان کارکردی را داشت که امروزه نفت دارد. ولی ما با این تاریخ و پیشینه، یک موزه ابریشم در استان نداریم. از سوی دیگر استان کشاورزی خوانده می شویم و باید قوی ترین موزه های کشاورزی را داشته باشیم ولی در این بخش هم اتفاقی نیفتاده است. و این ایراد اول از همه به خود ما مدیران و مسولان وارد است.

وی با قدردانی از زحمات دکتر طالقانی و همکاران ایشان در راه اندازی موزه میراث روستایی گفت: این موزه روستای حس خوب زندگی را به افراد انتقال می دهد و امیدوارم موزه مارلیک هم عنقریب آماده شود و ما بتوانیم در این موزه غرفه های خوبی را به شهرستان های مختلف اختصاص بدهیم.

از بین رفتن گونه های با ارزش در جنگل هیرکانی

محمدی در بخشی دیگر از صحبت های خود به آمار چندگانه ای که از وسعت جنگل های هیرکانی کشور در دست است اشاره کرد و افزود: با همه وسعت زیادی که این جنگل در کشور ما دارد کشور آذربایجان قصد داشت فقط با داشتن حدود 20 هزار هکتار آن را به نام خود ثبت جهانی کند که خوشبختانه این اتفاق نیفتاد چون ما دارای حدود دو میلیون هکتار جنگل هیرکانی هستیم.

وی با ذکر اینکه ما دیر به فکر ثبت جنگل هیرکانی افتادیم خاطر نشان کرد: این بی توجهی باعث شده حدود 40 گونه از حدود 98 گونه جانوری، و همچنین گونه های زیاد گیاهی که فقط مختص این منطقه بوده است از بین رفته اند. در حالی که این مسایل برای گردشگران بسیار جذاب بوده و ظرفیت بالقوه ای است که گردشگر علاقمند را به سمت خود جذب می کند.

تقویت هویت ملی

وی با اعلام اینکه سازمان مدیریت و برنامه ریزی استان گیلان آمادگی کامل دارد تا در چارچوب قانونی برای پیشبرد برنامه های حفاظتی مرتبط همکاری کند حمایت خود را در این مورد بیان کرد.

محمدی با بیان اینکه حفظ جنگل های هیرکانی و راه اندازی موزه ها باعث تقویت هویت ملی ما می شود تاکید کرد: اما علاوه بر این ها تاریخ، زبان، هنر و ادبیات مان نیز هویت ملی ما هستند که ما گاه به آن ها بی توجه هستیم. مثلا ممکن است به معماری ساختمان توجه کنیم ولی نسبت به حفظ و استفاده از زبان مادری بی توجه باشیم. در حالی که زبان و به عنوان مثال زبان گیلکی زبان انتقال این تجارب از نسلی به نسل دیگر است.

ثبت جهانی جنگل‌های هیرکانی

مسعود حلاج‌پور مدیرکل جدید میراث ‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی گیلان نیز در این نشست با بیان اینکه ثبت جهانی جنگل‌های هیرکانی که بخش عمده‌ای از آن در گیلان قرار دارد، در تیرماه سال ۹۸ در چهلمین اجلاس کمیته‌ی میراث جهانی یونسکو در باکو پایتخت جمهوری آذربایجان اعلام شد گفت: سه سایت از جنگل‌های هیرکانی شامل لیسار تالش، گشت رودخان فومن و سیاه رود رودبار مربوط به گیلان است و این مناطق به عنوان مناطق حفاظتی هستند و هیچ گونه دخالت انسانی در آن انجام نخواهد شد و به عنوان جاذبه های طبیعی گیلان محسوب خواهند شد.

وی افزود: جنگل های هیرکانی از بقایای جنگل های دوران سوم زمین شناسی هستند و به لحاظ پایداری و قدمت از اهمیت بسزایی برخوردارند. حدود دو میلیون هکتار از این جنگل‌ها در ایران بویژه شمال کشور قرار دارند و ثبت جهانی این اثر ارزشمند در فهرست میراث جهانی اقدامی مناسب برای حفظ زیست بوم و گردشگری طبیعی بوده است.

در انتظار ثبت جهانی ماسوله

حلاج پور با قدردانی از افرادی که قبل از وی این مسئولیت را داشتند گفت: همچنین روستای قاسم‌آباد رودسر در بهمن‌ماه سال گذشته با محوریت چادرشب ‌بافی از سوی شورای جهانی صنایع دستی( World

)Crafts Council) به ثبت جهانی رسید. و این روستا نخستین اثر از گیلان است که به صورت مستقل در فهرست ثبت جهانی قرار گرفته است. اما در حالی روستای قاسم آباد رودسر به عنوان اولین روستا در گیلان به ثبت جهانی یونسکو رسیده که شهرک تاریخی ماسوله بیش از ۲۰ سال است در انتظار ثبت جهانی از سوی این سازمان به سر می برد. کهامیدوارم با رفع موانع و همکاری استانداری و سازمان مدیریت و برنامه ریزی گیلان و همچنین حمایت فعالان مرتبط در سال 99 ماسولهدر یونسکو ثبت جهانی بشود. چون ماسوله یک شهر منحصر به فرد در کشور و آسیای میانه است و می تواند گردشگران زیادی را جذب کند.

با نگاه فرابخشی و غیرسیاسی

وی همچنین ضمن گرامی‌داشت هفته میراث فرهنگی، با تاکید بر تقویت و تداوم ارتباط با فعالان این حوزه در جهت توسعه فعالیت‌های اداره‌کل در مباحث تخصصی گفت: این اداره‌کل با نگاهی فرابخشی و غیرسیاسی برنامه‌های متعددی در سه بخش میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری دارد وتشکل‌های تخصصی گردشگری، بازوهای توانمند اداره‌کل در توسعه گردشگری و سفیران سازمان در استان هستند و این اداره‌کل از کمک و هم‌فکری تمامی فعالین این حوزه استقبال می‌کند. وی با اشاره به ظرفیت‌های مغفول استان در حوزه میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری ادامه داد: با استفاده از فرصت‌های موجود در سند آمایش سرزمینی گیلان، برنامه ششم توسعه و امکانات موجود و ایجاد ارتباط قوی با سایر دستگاه‌های اجرایی و شهرداری‌ها با بهره‌گیری از تخصص تشکل‌ها می‌توان امیدوار بود که در آینده نزدیک فعالیت‌های چشمگیری صورت گیرد.

حلاج پور با بیان اینکه بیش از 60 برنامه در هفته میراث فرهنگی و روز جهانی موزه در استان گیلان برگزار می شود، برنامه ریزی و راه اندازی تورهای گردشگری در مورد معرفی بیشتر جنگل های هیرکانی را مفید ارزیابی کرد و ادامه داد: ثبت تپه مارلیک به نام گیلان و ثبت جهانی چادر شب نیز از اقدامات ارزنده در این حوزه بود که پیش تر انجام شد.

اثر ثبتی در گیلان 1145

ولی جهانی معاون میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان نیز با بیان اینکه گیلان به لحاظ تراکم بالای آثار تاریخی دارای رتبه چهارم در سطح کشور است گفت: تا پایان سال 98، استان گیلان دارای 1145 اثر ثبتی در سطح کشور بوده است از جمله: 1013اثر غیر منقول، 39 اثر منقول، 17 اثر طبیعی، 68 اثر معنوی یا ناملموس و 8 مکان رخداد تاریخی و فرهنگی و در کنار این آثار ثبتی، حدود 2500 اثر با ارزش دیگر نیز در سطح استان مورد شناسایی قرار گرفته است.

وی ادامه داد: گیلان دارای 19 موزه فعال است و 10 موزه دیگر در شهرستان های مختلف استان نیز در دست اقدام داریم. و در حوزه باستانشناسی خدمات ارزنده ای شده است تا جایی که بیش از 3 هزار اثر تاریخی و فرهنگی نشان دهنده غنای باستانی این سرزمین کهن است که تعدادی از این محوطه ها به سایت موزه تبدیل شده است.

فعال کردن انجمن های میراث فرهنگی

لازم به ذکر است کیمیا تنهایی معاون توسعه مدیریت و منابع استانداری در این نشست به فعال کردن دوباره انجمن های دوستداران میراث فرهنگی و استفاده از ظرفیت های مردمی تاکید کرد. و گفت: خیلی از گردشگران فقط صرف گردشگری سفر نمی کنند و دنبال دیدن میراث فرهنگی هستند و باید برای این بخش برنامه ریزی و اتاق فکر داشت.

مشارکت و بهره مندی جوامع محلی از عواید طرح های گردشگری

ساسان کفایی مدیرکل حفاظت محیط زیست گیلان نیز خواستار بهره مندی جوامع محلی از عواید ناشی از طرح های گردشگری و میراث فرهنگی شد تا انگیزه بیشتری برای حفظ ظرفیت های طبیعی و تاریخی در راستای توسعه گردشگری در استان ایجاد شود. مدیرکل جدیدحفاظت محیط زیست گیلان همچنین ابراز تمایل کرد تا موزه حیات وحش مستقر در این اداره کل برای بهره مندی کل مردم استان در جای مناسب دیگری انتقال یابد. وی گفت: مردم باید با داشته های استان بیشتر آشنا شوند و چنین ظرفیت هایی نباید در پستو بماند.

جنگل های هیرکانی دومین اثر طبیعی ایران

در بخشی دیگر نیز خانم بابایی با ارایه پاورپوینت با نگاهی علمی و تحقیقی به بررسی جایگاه با ارزش جنگل های هیرکانی پرداخت و گفت: ثبت جهانی اثر طبیعی در یونسکو به لحاظ رعایت کردن شرایط لازم کار دشواری است و خوشبختانه با تلاش زیاد جنگل های هیرکانی به عنوان دومین اثر طبیعی ایران ثبت جهانی شد. هر چند در نیم قرن اخیر تقریبا نصف جنگل های هیرکانی را از دست دادیم اما با ثبت جهانی می توان جلوی بسیاری از تخریب ها را گرفت. اما لازم است سطح دانش عمومی نسبت به ارزش جنگل های هیرکانی افزایش یابد.

*

«گفتنی است جنگل های مختلط کاسپی هیرکانی یک زیست منطقه در زیست بوم جنگل های مختلط پهن برگ حاشیه جنوبی دریای خزر و کناره شمالی البرز به مساحت تقریبی بیش از 55 هزار کیلومتر مربع است که در کناره جنوبی و جنوب باختری دریای خزر در بخش هایی از پنج استان شمالی ایران قرار گرفته و در دو کشور ایران و جمهوری آذربایجان است.»(عکس از روابط عمومی سازمان مدیریت و برنامه ریزی گیلان)