پارکهای موضوعی، مزیتهای گردشگری و فرهنگی رشت
فرصتهایی که رشت را برای سرمایهگذاران جذاب میکند
گیلان امروز، محمد غلامیپور- شهرداری رشت طی یکی دو سال اخیر نهضتی را در احداث پارکها و ارتقای سطح کمی و کیفی فضای سبز رشت آغاز کرده و آنگونه که شواهد نشان میدهد این نهضت همچنان ادامه دارد. باید اعتراف کرد که شهر رشت با وجود مواهب بسیار طی یکی دو دهه گذشته در حوزه گردشگری کارنامه ناموفقی داشته است. از سند چشمانداز استان گرفته تا سیاستگذاریها و عملکرد اداره میراث فرهنگی و گردشگری به شکلی بود که چیزی جز درجا زدن عاید رشت نشد. متاسفانه اداره میراث فرهنگی و گردشگری بیش از توجه به کیفیت گردشگری، به کمیتهایی دل خوش کرد که چیزی جز دلبستن به تعداد ورودی مسافران در ایام پیک گردشگری نبود؛ آمارهایی که سهم عمدهای از آن را نمیتوان پای رشت نوشت. اما سیاستها و اقدامات اخیر مدیریت شهری نشان میدهد که اتفاقات تازهای در راه است. یکی از رویکردهای اصلی مدیریت شهری، حرکت به سمت درآمدهای پایدار بر مبنای توسعه گردشگری و تاکید بر جذب سرمایه بخش خصوصی است.
بدون شک توسعه گردشگری نیازمند عوامل و شاخصهای متعددی است و یکی از شاخصهای مهم به خصوص برای شهری مثل رشت با توجه به شرایط اقلیمی و ذهنیتی که از شهرهای شمالی وجود دارد، ارتقای سطح کمی و کیفی فضای سبز است. از آنجایی که پارکها امروز عنصر تفکیکناپذیر و حیاتی شهرها به شمار میروند، بخش عمدهای از دغدغه مدیریت شهری احداث و همچنین ساماندهی پارکها است که علاوه بر بهبود سطح کیفی شهری میتواند کارکردهای تفریحی، بهداشتی، ارتباطی و آموزشی داشته باشد. اما شهرهای توسعهیافته پا را کمی فراتر گذاشتند و با بلندپروازی و خلاقیت سعی کردند پارکها را به سمتی سوق دهند که به مراکز مهم گردشگری تبدیل شوند. از اینرو بود که ایده ساخت پارکهای موضوعی مطرح شد و از دل آن پارکهایی مثل شهر والتدیزنی، پارک هری پاتر، پارک سنگ آهن، پارک چارلز دیکنز و بسیاری دیگر سر برآورد.
پارک موضوعی چیست؟
پارک تفريحي يا پارک موضوعي اصطلاحی عمومي است براي يک مجموعه از مسيرهاي گردشگري و ديگر جذابيتهاي سرگرم کنندهاي که به هدف گردِ همآوردن گروه کثيري از مردم کنار هم چيده شدهاند. پارک موضوعی معمولاً با خلاقیت، نوآوری و دقت استادانهتری نسبت به پارکهای شهری ساخته میشوند. این نوع از پارکها با محوریت قرار دادن یک سوژه برای جذب کودکان، جوانان و بزرگسالان پیشبینی میشود.
به عبارت دیگر، يک پارک موضوعي نوعي از پارکهاي تفريحي است که حول محور يک يا چند موضوع مثل غرب وحشي يا آثار والتدیزنی ساخته ميشود. امروز اين دو اصطلاح اغلب به جاي هم نيز به کار برده مي شوند. اغلب پارکهاي شادي مکان ثابتي دارند. گاهي يک پارک موضوعي شامل بخشهاي متفاوتي است که هر يک بازگو کننده يک داستان ويژه هستند. ساير پارکهاي شادي غير موضوعي عمومآ بر حسب عناصر افزوده طراحي شده موضوعيت پيدا مي کنند، در حاليکه در سرتاسر يک پارک موضوعي، موضوع پارک چرخ مي خورد مثلا سرزمين جادوي دنياي والت ديزني.
هر نوعی از پارک های موضوعی، داستانی را با خود به همراه دارند، حال این داستان می تواند راجب به شخصیت یک رمان معروف یا انیمیشن کودکانه و یا حتی یک موضوع علمی یا مذهبی باشد. این مکان ها تلاش می کنند تا فضایی را با ابعاد مکانی و زمانی دیگر، برای افراد ایجاد کرده و روایت هایی خاص برای مخاطبان خود از جمله کودکان، نوجوانان و بزرگسالان بازگو کنند.
پارکهای موضوعی از انگیزه های اصلی برای سفر به مقاصد گردشگری محسوب میشوند و میتوانند به عنوان هسته اصلی محصول گردشگری در نظر گرفته شوند. این پارک ها به عنوان منابع و جاذبه های دائمی گردشگری برای لذت، تفریح، سرگرمی و آموزش بازدیدکنندگان طراحی و مدیریت می شوند. این گونه از جاذبههای گردشگری به دلیل پرداخت هزینه، مصنوعی بودن، مجزا و مستقل بودن و نیاز به سرمایه گذاری بالا، از دیگر جاذبه های گردشگری متمایز میشوند. پارکهای ملی، منطقه ای، تفریحی، آبی، آموزشی، گل و گیاه، علم و فناوری و غیره از انواع مختلف پارک های موضوعی هستند.
بر اساس گزارش جهانی Attractions Attendance در سال 2014، 25 پارک موضوعی-تفریحی در بین سال های 2013-2014، 4.1 درصد رشد را تجربه کرده اند. در این میان مجموعه پارکهای والت دیزنی در سال 2014 اولین جایگاه را در بین پارکهای موضوعی در سطح جهان کسب کرده است. بر اساس همین گزارش 25 پارک موضوعی به عنوان بهترینهای سال 2014 انتخاب شدهاند که از این میان 3 پارک در کالیفرنیا، 7 پارک در فلوریدا، 5 پارک در اروپا، 2 پارک در کره جنوبی، 4 پارک در ژاپن، 2 پارک در چین و 2 پارک در هنگ کنگ قرار دارند. MAGIC KINGDOM در مجموعه والت دیزنی فلوریدا آمریکا با 19 ، DISNEYLAND در توکیو ژاپن با 17 و DISNEYLAND در آناهایم آمریکا با 16 میلیون بازدید کننده از بهترین های سال 2014 بوده اند. در سال 2014، حضور بازدیدکنندگان و استفاده از خدمات پارکهای موضوعی در بازار آسیا در سال 2014 نسبت به سال 2013 نزدیک به 5 درصد رشد داشته است و حدود 122 میلیون نفر از مجموعه 20 پارک موضوعی برتر این قاره دیدن کرده اند.
جای خالی بخش خصوصی در حوزه گردشگری رشت
پارک موضوعی نه تنها به عنوان یک جاذبه گردشگری بلکه به عنوان ابزاری برای پر کردن اوقات فراغت خانواده ها و نسل جوان، سال هاست که در کشور ما مغفول مانده است. شهربازی رشت که بخشی از خاطرات و نوستالژی یکی دو نسل از مردم استان گیلان است، پس از سالها فعالیت تعطیل شد و با وجود حرف و حدیثهای بسیار پیرامون آن و پیشقدم شدن یک سری سرمایهگذار کماکان وضعیت نامشخصی دارد. اما در مقابل شهرداری رشت طی یکی دو سال اخیر در حدود 15 الی 20 پارک راهاندازی کردهاست که آمار خیره کنندهای محسوب میشود. ظرفیتهایی بالقوهای در مناطق پنجگانه رشت که میتواند بستر مناسبی برای اجرای اقدامات گردشگری باشد.
اما سوال مهم اینجاست که چرا با وجود اینکه رشت بستر مناسب برای جذب گردشگر و تبدیل شدن به قطب گردشگری شمال کشور را دارد، تا کنون چنین نیازهای زیرساختی پاسخ داده نشدهاست؟ هرچند برای این سوال میتوان پاسخهای متعددی داد اما یکی از دلایل عمده آن به دلیل اعتقاد نداشتن به بخش خصوصی در سالهای گذشته و همچنین رویکرد و رفتار خاص سیاستگذاران و تصمیمگیرندگان شهری در فراری دادن سرمایهگذار است. خلائی که خوشبختانه به نظر میرسد با خلاقیت مدیریت شهری کنونی دارد پر میشود و ما میتوانیم شاهد حضور بخش خصوصی و شکوفایی رشت در حوزههای مختلف باشیم. همچون شهر تهران که این روزها شاهد پروژهای در حال شکل گیری است به نام «هزار و یک شهر». پارک موضوعی «شهر قصه» در قلب شهر که بزرگ ترین پارک تفریحی موضوعی در غرب آسیا خواهد بود که همراه با روایت هایی از فرهنگ و تمدن و تاریخ سرزمین ایران شکل خواهد گرفت. سرمایه گذار و مجری این پروژه یک شرکت خصوصی ایرانی است که جای چنین پروژهها و شرکتهایی در شهر رشت احساس میشود.
پارک موضوعی 2.3 هکتاری با رویکرد آموزشی
از آنجایی که ایجاد پارکهای موضوعی علاوه بر تامین فضای سبز و پر نمودن اوقات فراغت، میتواند در جذب حداکثری گردشگران موثر باشد؛ شهرداری رشت درصدد است با توجه به شرایط منطقهای، طبیعی و آب و هوایی شهر رشت، نسبت به افزایش چنین فضاهای گردشگری در رشت اقدام نماید. با توجه به اینکه برنامهریزی اینگونه پارکها همراه کردن موضوع آموزش با تفریح و تفرج است ضرورت وجود چنین پارکهایی در سطح کلانشهر رشت احساس میشود.
توسعه پارک های موضوعی در طول زمان و در کشورهای مختلف، متفاوت بوده است و این تفاوت به عوامل گوناگونی چون سطح توسعه اقتصادی و توزیع ثروت، سیستم حمل و نقل، جاذبههای طبیعی و میراث، میزان اهمیت گردشگری در سیاستهای یک کشور و تقاضای گردشگران خارجی و داخلی مقصد بر می گردد. پارک های موضوعی علاوه بر پتانسیل بالا در آموزش و پر کردن اوقات فراغت مردم منطقه، اثرات مثبت مستقیم و غیر مستقیم اقتصادی در مقصد دارند.
در همین راستا طراحی پارک شهرک امام علی واقع در شمال شهر، بلوار دیلمان- محدوده منطقه یک شهرداری- با رویکرد آموزشی چون پارک بازیافت، آموزش ترافیک، کیدزانیا و ... در حال انجام است. همچنین مشاور مکانهایی جهت سرمایهگذاری برای کاربریهای انتفاعی متناسب، از قبیل زیپلاین کودک، سینما گیم، رستوران کودک و ... در نظر خواهد گرفت.
شهرداری رشت در نظر دارد مکانها و آیتمهای پیشنهادی مشاور جهت کاربریهای درآمدزا در عرصههای پارکی را پس از تهیه بستههای سرمایهگذاری و اخذ تاییدیههای لازم به روشهای BOT و BOLT با سرمایهگذاران مشارکت نماید.
پارک موضوعی 14 هکتاری با رویکرد سلامت و ورزش
عرصه 14 هکتاری این پارک در قالب تفاهمنامهای در اختیار شهرداری قرار گرفته است. موقعیت این عرصه در منطقه 4 و در غرب شهر رشت بوده و نزدیکی آن به تالاب عینک از مزیتهای آن است. طراحی این پارک به صورت بخشی مختص به پارک و بخش دیگر رویکرد ورزشی در حال انجام است.
احداث پارک مینیاتوری، پارک گلها، پارک اساطیر، پارک کتاب، پارک پروانهها، پارک طناب، پارک بانوان، پارک اوتیسم و غیره در این عرصه پیشنهاد میشود. همچنین مشاور لکههایی جهت سرمایهگذاری برای کاربریهای انتفاعی متناسب از قبیل زمینهای ورزشی فوتبال، تنیس، پینت بال، دوچرخهسواری، بولینگ، گلف، چوگان، مجموعه آرسی، مرکز اسپا و سلامت، انواع کافه چون کافه کتاب، کافه هنر، کافه ورزش، کافه عطاری، انواع رستورانهای ارگانیک و ... در نظر خواهد گرفت.
قراردادهای بی او تی (BOT) چیست؟
این روش یکی از روشهای پذیرفته شده جهت مشارکت بخش خصوصی در توسعه پروژههای زیربنایی در سطح جهان است. دولتهای مختلف از این روش بهعنوان یک روش مناسب برای سرمایه گذاری و ساخت سریع پروژههای زیربنایی که به شدت مورد نیاز جامعه است، استفاده می کنند .
قرارداد های بی.او.تی یا ساخت، بهره برداری و انتقال، به قراردادهایی گفته میشود که در آن شرکت یا شرکتها در قبال یک سری امتیازات، اقدام به اجرای پروژههای سنگین ( به لحاظ مالی ) نموده، مدت محدودی از پروژه اجرا شده، منتفع گردیده و سپس پروژه یعنی مستحدثات را به طوریکه امکان فعالیت کامل را داشته باشد، بلا عوض به طرف دیگر که، عموماً دولتها یا شرکتهای وابسته به دولت است، انتقال میدهند. این تعریف، ماهیت این قراردادها را به طور بسیار ساده تفهیم می کند. این قبیل قراردادها عموماً در پروژههای زیربنایی یک کشور منعقد میشوند، اما این بدان معنی نیست که استفاده از چنین سیاقی در سایر پروژهها ممکن نباشد. اما به طور حتم، امتیازات مالی پروژه بایستی به حدی باشد که مجری و سرمایه گذار رغبت انعقاد چنین قراردادی را داشته باشد.
شهرداریهای شهرهای توسعه یافته که غالباً در مدیریت شهری معاصر به عنوان دولتهای کوچک از آنها یاد میشود، برای انجام پروژههای زیربنایی همچون توسعه سیستم حمل و نقل عمومی از قراردادهای بی.او.تی بهره میبرند تا با استفاده از توان بخش خصوصی بتوانند یک معامله برد-برد را از یک طرف جهت منافع عمومی و از جهت دیگر سرمایهگذار داشته باشند.
رشت، شهری جذاب برای سرمایهگذاران
شهر رشت به علت موقعیت استراتژیک و قرارگیری در مسیر بینالمللی نوستراگ، نزدیکی به منطقه آزاد انزلی، دارا بودن فرصتهای بالقوه سرمایهگذاری چون دو رودخانه گوهررود و زرجوب و تالاب عینک و ...در محدودهی شهری، گردشپذیری شهر و غیره میتواند هر سرمایهگذاری را وسوسه و ترغیب کند.
اقدامات چند وقت اخیر شهرداری به خصوص احداث پارکها و همچنین دیگر پروژههای در حال اجرا بستر مناسب را برای حضور سرمایهگذاران فراهم آورده است. از طرف دیگر روند توسعه شهر رشت و انجام پروژه بازآفرینی، چابکسازی فرآیندهای سرمایهگذاری، استفاده از پتانسیلهای موجود جهت مدیریت سبد پروژههای اقتصادی شهر و همچنین استفاده از پتانسیل مشاورین حقیقی و حقوقی، ایجاد بانک اطلاعاتی املاک و فرصتهای سرمایهگذاری و تدوین و تسهیل فرآیندهای تامین مالی و جذب منابع درآمدی مناسب و پایدار موجب شده تا افزایش ضریب اطمینان سرمایهگذاران را به همراه داشته باشد. سیاست مدیریت شهری طی یکی دو سال اخیر مبتنی بر رویکرد حمایتی و تهیه ضوابط تشویقی جهت سرمایهگذاران بوده است؛ سیاستی که میتواند راه رشت را به سوی توسعه گردشگری هموار کند.