رسول سعیدی زاده*

به مناسبت فوت دکتر محمدعلی فائق (1303-1398ش.) پزشک انسان دوست و فرهیخته استان گیلان و شهرستان رشت، یادنامه زیر نوشته شد. خدایش بیامرزد.

1.کودکان قدیمی برخلاف بچه های عصر حاضر که والدین شان دائم به دنبال دوا و دکتر هستند، کمتر مریض می شدند؛ چون تحرّک، غذای سالم، پاکی آب و هوا و بسیاری از مسائل دیگر که درگذشته وجود داشته است، امروزه اثری از آنها نیست. این جانب به یاد ندارم که در تمام ایام کودکی حتی به تعداد انگشتان یک دست دکتر رفته باشم؛ به همین خاطر ماجرای چند بار رفتن به دکتر در حافظه ام باقی مانده است.

اولین برخورد من با دکتر محمدعلی فائق در حدود سال 1350 خورشیدی رُخ داد و آن زمانی بود که بر حسب تصادف روزی دچار ناخوشی شده بودم و مادرم که زن جوانی بود، مثل همیشه چادر گلدار بر سر گذاشت و مرا به نزد آقای دکتر که در آن هنگام در ایام میان سالی می زیست، بُرد. البته در آن زمان جمعیت شهر رشت مثل امروز زیاد نبود و پزشکان معدودی در این شهر به طبابت مشغول بودند. دکتر فرزد پزشک کودکان بود که در راسته ی لب آب (زرجوب) تا فلکه ی صیقلان مطب داشت. دکتر محمدعلی فائق نیز یکی از پزشکان عمومی شهر رشت شمرده می شد که مردم او را بیشتر به چیرگی در طبابت می شناختند.

به طور معمول اولین برخورد پزشک با کودک، تأثیر زیادی در نحوه ی برخورد او با پزشکان در آینده دارد. در آن روز، دکتر فائق برخوردی ملاطفت آمیز با من کرد و پس از معاینه، مرا با یک شربت و قرص قرمز رنگ مرخص نمود. احساس خوشی که از برخورد نرم او در من به وجود آمد، تا به امروز از یادم نرفته است.

2. ظهر یکی از روزهای تابستان سال 1388 خورشیدی همراه با خانم به دفتر دکتر محمدعلی فائق در رشت خیابان امام خمینی کوچه رو به روی بانک رفاه کارگران رفتم. در گوشه ای از دفترش ابزار طبابت وی قرار داشت که حاکی بود در آنجا هنوز طبابت هم می کند. مقاله ای که شامل خاطرات بود، همراه با یک سی دی به وی دادم تا در دو شماره ی مجله ی گیلان ما منتشر شود و سپس توضیح مختصری درباره ی اصل مقاله دادم و او نیز گفت: از جهت من مشکلی در چاپ آن نیست، ولی آقایان دیگر نیز باید مقاله را ببینند و نظرشان را بدهند و پس از تأیید به چاپ خواهد رسید.

3.در تابستان سال 1398 خورشیدی دوباره فرصتی دست داد تا سفری سالانه با خانواده به زادگاه خویش شهر رشت داشته باشم و ضمن دید و بازدید ارحام و فامیل و گشت و گذار در محلات کودکی، با دوستان صمیمی و قدیمی ملاقات کنم. از برنامه های این سفر ملاقات با دکتر محمدعلی فائق بود که متأسفانه به علت نامساعد بودن حال آقای دکتر و بستری شدنش در بیمارستان مقدور نگردید.

4.درباره ی شخصیت دکتر محمدعلی فائق سخنان زیاد گفته شده و باز هم گفته خواهد شد. در اینجا به برخی ویژگی های انکار ناپذیر او اشاره می شود:

دکتر محمدعلی فائق دارای رفتاری پسندیده بود. همیشه با دیگران برخوردی سنگین همراه با احترام داشت. وضعیت ظاهری اش پیوسته آراسته بود. او از خانواده ای روحانی بود. پدرش حجت الاسلام شیخ علی فائق (1345-1253 ش.) همانند بسیاری از روحانیان در دوره ی پهلوی اول مجبور به خلع لباس شد. در میان مردم رشت، دکتر فائق از قدیم به طبابت مشهور بود و در کنار طبابت به امور فرهنگی به ویژه پژوهش های مربوط به جغرافیای گیلان علاقه داشت. دو نشریه ی گیلان ما و ره آورد گیل را بیست سال بدون وقفه منتشر کرد؛ اگرچه سابقه ی انتشار مجله گیلان ما به هفتاد سال می رسد.

وی به دلیل علاقه ی خاصی که به تاریخ و فرهنگ گیلان داشت، همیشه برای معرفی این استان می کوشید. تلاش وی در گردآوری نویسندگان و شاعران گیلان، موجب پیدایش آثار فراوانی در سال های گذشته درباره ی تاریخ و جغرافیای تاریخی گیلان شد. امروزه ده ها کتاب پژوهشی درباره ی گیلان وجود دارد که نقش دکتر محمدعلی فائق را در این میان نباید نادیده گرفت.

مهرماه 1398 خورشیدی

مشهد مقدس*