سید محمد احمدی

کشورهای روسیه، قزاقستان، بلاروس، قرقیزستان، تاجیکستان در سال ۲۰۰۰ با هدف ایجاد یک بازار مشترک، جامعه اقتصادی اوراسیا را تشکیل دادند، ازبکستان نیز در سال ۲۰۰۶ به جمع این کشورها پیوست، اما تا پیش از سال ۲۰۱۴ و ایجاد یک اتحادیه گمرکی که به ایجاد کد تعرفه گمرکی مشترک میان این کشورها منجر شد، سازوکار مشترکی نداشت.

مطرح شدن ایده فضای واحد اقتصادی موجب شد روسای جمهوری روسیه، بلاروس و قزاقستان توافق‌نامه ایجاد اتحادیه اقتصادی اوراسیا را در سال ۲۰۱۴ امضاء کنند که در سال ۲۰۱۵ به مرحله اجرا رسید.

ایجاد این اتحادیه در واقع گامی رو به جلو بود که پا را از صرف ایجاد یک بلوک تجاری منطقه‌ای فراتر می‌گذاشت و فضای واحد اقتصادی ایجاد می‌کرد که می‌توانست سیاست مشترکی را در زمینه‌های متعدد انرژی، صنعت، کشاورزی، فناوری، حمل و نقل و غیره به وجود آورد. ارمنستان و قرقیزستان نیز در سال ۲۰۱۵ به این اتحادیه پیوستند. کمیسیون اقتصادی اوراسیا رکن اجرایی این اتحادیه است و مقر آن به عنوان سازمان نظارتی اتحادیه در مسکو است که از ۱۰ نفر تشکیل شده و هر کشور دو نماینده در این کمیسیون دارد و تصمیمات این کمیسیون که توسط دو سوم آرا در هیات ۱۰ نفره تصویب می شود برای تمامی کشورها لازم‌الاجرا خواهد بود و البته هریک از اعضا از طریق کمیسیون شورای اقتصادی اوراسیا که شامل معاونان نخست وزیران کشورهای عضو است دارای حق وتو هستند. ازاین رو تعمیم روابط سیاسی میان ایران وروسیه طی سال‌های اخیرموجب شدتادوطرف تمایل بیشتری نسبت به فعالیت‌های اقتصادی وتجاری با یکدیگرداشته باشند و ازطرفی دیگرداشتن موافقت‌نامه سرمایه‌گذاری دوجانبه میان ایران وهرپنج کشورعضو اتحادیه اقتصادی اوراسیا می‌تواند دروازه جدید ایران را به اقتصادی جدید باز کند.

سهم اندک ۲۵۵ میلیون دلار ی ایران ازبازار واردات محصولات کشاورزی وغذایی ۲۳ میلیارد دلاری روسیه نیازمند یک بازنگری جدی برای ورود ایران به این بازارهاست با فرصتی که در روابط سیاسی مناسب میان ایران وروسیه وجود دارد حداکثراستفاده برای ورود به این بازار ازسوی ایران می‌باید صورت گیرد.

روسیه هم‌اکنون در بسیاری از زمینه‌ها از جمله مصالح ساختمانی،انرژیفناوری، طرح‌های دانش بنیان، شیلات، صنعت، مواد غذایی یک فرصت برای اقتصاد و تولید ایران است.ایران دراوراسیا باید از روسیه اقتصاد خود را بازیابی کند چرا که اوراسیا به دلیل همجواری با مناطق استراتژیک آتلانتیک خاورمیانه و پاسیفیک نقش مهمی دارد و حتی در آینده مثلث روسیه،چین وایران در اوراسیا آینده جهان راخواهد ساخت و دراین میان روسیه نقش مهمی درساخت و تقویت این مثلث طلایی ومعرفی قدرت‌های جدید به جهان ایفاء خواهد کرد.

ایران دراین میان منافع ملی خود را درارتباط با کل منطقه اوراسیا با حضور در کنار روسیه و چین قابل تامین می‌داند، بنابراین تقویت روابط با روسیه و چین دردستورکار قرار دارد و ایران می‌تواند با امنیت پایدارسرزمینی واقتصادی درمقایسه با کشورهای منطقه از تراز جهانی خوبی برای جذب سرمایه‌گذاری خارجی برخوردار شود.

حال باتوجه به اهمیت کشورهای اوراسیا درتجارت خارجی ما موضوع تعرفه یکی ازموانع افزایش صادرات ما به این کشورها خواهد بود چراکه به دلیل توافقنامه‌ای که بین کشورهای عضواین اتحادیه منعقد شده بود کشورهای خارج ازاین حوزه امکان صادرات با تعرفه برابر را نداشتند ودرمقابل برخی ازاین کشورها یا اغلب آنها ازمنافع عضویت دراین سازمان استفاده می‌کردند، بنابراین عملا امکان رقابت برای صادرکنندگان بسیارمحدود است.

ازآنجاکه اتحادیه اقتصادی اوراسیا وایران هفدهم ماه می سال ۲۰۱۸ توافق‌نامه موقت مربوط به منطقه آزاد تجاری را امضاء کردند که این توافق‌نامه برافزایش تبادلات تجاری بین کشورها با احتساب تسهیل رژیم گمرکی تاثیر بسیارگسترده‌ای دارد.

حال دستور آقای روحانی به وزیر صمت مبنی بر عملیاتی کردن اجرای توافق‌نامه مربوط به منطقه آزاد تجاری با اتحادیه اقتصادی اوراسیا که براساس آنچه در این قانون تصویب شده و توسط مجلس دومای روسیه نیز مورد تصویب قرار گرفته توسط مجلس شورای اسلامی هم از جمله بند مربوط به رژیم مالیاتی ترجیحی برای عملیات‌های صادرات و واردات و تشکیل لیست کالایی که شامل عوارض گمرکی کمتر است مورد تصویب قرار گرفته است می‌تواند سرآغازی برای ورود بسیاری از محصولات و توانمندی‌های جمهوری اسلامی ایران برای ورود به این دروازه جدید باشد.

دروازه جدید فرصتی طلایی برای اقتصاد ایران است که در حال حاضر به‌صورت موقت در یک پروسه ۳ ساله در اختیار جمهوری اسلامی ایران قرار گرفته است که اگر از این فرصت طلایی به نحو شایسته استفاده شود دروازه‌های بزرگتری از اقتصاد دنیا به روی ایران گشوده خواهد شد بنابراین عزم و اراده اقتصاد ایران می‌باید استفاده شایان از این فرصت طلایی برای ورود به اقتصاد اوراسیا باشد چرا که اوراسیا می‌تواند شناخت بیشتری از توانمندی‌های تولیدی و صنعتی ایران به دنیا برای جمهوری اسلامی ایران به نمایش بگذارد.

بر همین اساس سهم گیلان بر اساس توانمندی‌های آن قابل احصاء است و ظرفیت‌های متنوع و چندبعدی گیلان در حوزه‌های مختلف می‌تواند این استان را به مرکز مبادلات ترانزیتی، گردشگری، کشاورزی و فرآوری با کشورهای عضو اوراسیا تبدیل کند.

بنابراین گیلان به عنوان نقطه ثقل ترانزیت شرق و غرب و اینکه گیلان در مسیر کریدور ترانزیتی بین‌المللی شمال - جنوب (نوستراک) قرار گرفته می تواند به عنوان کریدوری که علی‌رغم ظرفیت‌ها و منافع فراوان برای اعضا و کشورهای بهره‌مند از آن دارد، به دلیل برخورداری از شبکه ریلی- جاده‌ای در حال تکمیل بستر توسعه اقتصادی را در منطقه شکوفا نماید و از این حیث گیلان همزمان با ورود به اتحادیه اقتصادی اوراسیا و با سرعت بخشیددن به تکمیل زیر ساخت ها می تواند توجه اعضای عضو این اتحادیه را به عنوان یک حلقه و کانون مهم تجارت در حاشیه دریای کاسپین معطوف نماید.

حال این استان با داشتن مزیت های متعدد در حوزه شیلات و کشاورزی و تولید محصولات استراتژیک در زمینه برنج، چای، زیتون و تولید مرکبات و محصولات خشکبار تولیدی در گیلان می‌تواند در اولویت سبد صادراتی به کشورهای اوراسیا قرار گیرد.البته وجود سابقه تاریخی و وجه مشترکات تاریخی، فرهنگی و اقتصادی گیلان با کشورهای پیرامون حاشیه دریای کاسپین یک نقطه قوت برای تجارت و اقتصاد گیلان است و امید می رود گیلان در مسیر تجارت با اوراسیا آینده درخشانی را حتی برای تجارت ایران به ارمغان آورد و سبقه تاریخی و همه پتانسیل های که گفته شد این استان پیشقراول تجارت با اوراسیا خواهد بود.

کارشناس اقتصادی*