گردشگری بخش شغلسازی که شغل نمیسازد
گیلان امروز- تعداد جمعیت بیکاران کشور در بهار ۱۳۹۸، دو میلیون و ۹۵۶ هزار و ۶۸۷ نفر گزارش شده که این تعداد در مقایسه با بهار ۱۳۹۷ کاهشی ۳۶۴ هزار و ۷۸۹ نفری را نشان میدهد. هر چند وجود حدود سه میلیون بیکار در کشور خود میتواند مشکلی بزرگ تلقی شود، اما زمانی که بدانیم مشارکت اقتصادی در ایران پایین است و تعداد قابل توجهی از بیکاران نیز در شمار بیکارانی که مرکز آمار آنها را ثبت میکند، قرار نمیگیرند، وضعیت کمی پیچیدهتر هم به نظر میرسد. این شرایط تمرکز بر ایجاد شغل را توجیه میکند؛ جهش در کاهش نرخ بیکاری میسر نمیشود مگر اینکه بخشهای اشتغالزا تقویت شوند و در این بین توجه به بخش گردشگری اهمیت زیادی دارد. با این همه گردشگری در ایران همان مشکلی را دارد که بسیاری از بخشها دارند: در ایجاد شغل در حوزه گردشگری به ظرفیتهای بومی و محلی کمتر توجه میشود و با وجود اینکه آمارهای رسمی از افزایش ۴۰ درصدی ورود گردشگران خارجی به ایران خبر میدهند، سود توسعه این بخش بیشتر به جیب همان بنگاهها و شرکتهایی میرود که قبلا وجود داشته و کمتر شاهد ایجاد مشاغل جدید و کسب درآمد جوامع محلی از ورود گردشگران هستیم.
آمارهای جهانی نشان میدهد ۱۰ درصد از مشاغل دنیا به صورت مستقیم مرتبط با بخش گردشگری هستند. در این باره که ایران از ظرفیتهای خود در زمینه گردشگردی استفاده نکرده، تحلیلهای زیادی صورت گرفته است. به هر حال در سالهای اخیر دولتمردان عنوان کردهاند که توسعه گردشگری و به ویژه جذب گردشگر خارجی را جزء کار ویژههای خود قرار دادهاند.
در دو سال اخیر شرایط به گونهای پیش رفته که همزمان تهدیدها و فرصتهایی برای حوزه گردشگری ایران به وجود آمده است. به دنبال تنشهایی که در سطح بینالمللی ایجاد شده برخی از دولتها به شهروندان خود توصیه کردهاند به ایران سفر نکنند. در مقابل کاهش ارزش ریال در مقابل ارزهای خارجی هر چند به اقتصاد کشور ضربه زده، اما هزینه گردشگری خارجی را در ایران پایین آورده است.
برخی برآوردها نشان میدهد که جذب هر پنج گردشگر یک شغل ایجاد میکند. یعنی در واقع امسال تنها از محل ورود گردشگر خارجی به ایران باید بیش از ۶۰۰ هزار شغل ایجاد شود، همانطور که بر اساس رشد ۵۰ درصدی ورود گردشگر در سال ۹۷ نسبت به سال ۹۶ چیزی در این حدود شغل باید ایجاد میشد. آشکارا مشخص است که چنین اتفاقی نیفتاده.
بومیگزینی و ایجاد شغل برای محلیها یکی از راهکارهایی است که کارشناسان برای رفع مشکل بیکاری در جوامع محروم و حاشیهای بر آن تاکید می کنند. علی اکبر سیارمه (کارشناس حوزه کار) با تاکید بر اینکه سالهاست بر بومیگزینی و استفاده از ظرفیتهای محلی تاکید میشود، به ایلنا میگوید: در موارد زیادی شاهد این بودهایم که جانمایی درستی برای مشاغل صورت نمیگیرد، به این معنا که در جایی که ظرفیت برای حوزه کشاورزی وجود دارد صنعت رشد میکند و در جایی که باید صنایع را گسترش داد دست نگه می داریم و کارخانه نمیزنیم.
او با بیان اینکه این جانمایی نادرست به گونهای در حوزه گردشگری که اصل و بنیاد آن بر استفاده از ظرفیتهای محلی است هم اتفاق میافتد، توضیح میدهد: شاید دلیل اینکه آمار گردشگری بالا میرود، اما شغل ایجاد نمیشود و مردم محلی سودی از ورود گردشگران نمیبرند همین است.
این کارشناس حوزه کار اشارهای به طرح تعطیلات زمستانی میکند و میگوید: اجرای این طرح لااقل میتواند در گردشگری داخلی تاثیر مثبتی بگذارد. زمستانها مردم به جنوب میروند و اینطور هم از میزان ورود گردشگران به شمال و تبعات منفی آن کاسته میشود و هم جنوبیها شغل و درآمد پیدا میکنند.
او عنوان میکند: گردشگری ظرفیت بالایی برای ایجاد شغل دارد، اما نباید به گونهای عمل شود که گردشگر بیاید، اما جای آنکه شغل ایجاد شود، درآمد افراد و گروههایی زیاد شود و دیگران از مواهب ورود گردشگر به کشور بیبهره باشند.