گیلان امروز- از حدود 10 روز پیش که ماجرای اعتراض جمعی از ساکنان روستاهای اطراف سراوان به وضع نابسامان دفن زباله در آن منطقه پیش آمد، شهرداری رشت موضوعی را که چند هفته پیش از شورای اداری شهرداری و در جمع مدیران ارشد به عنوان اولویت اول مدیریت شهری برشمرد، پی گرفت. در آن روز ثابت‌قدم به مدیریت پسماند به عنوان یکی از اولویت‌های اصلی شهرداری اشاره کرد و برنامه‌ای را که از چند ماه پیش شروع کرده بود با سرعت مضاعفی پیش گرفت.

شهرداری رشت در پاسخ به درخواست استاندار و نماینده ولی فقیه در گیلان برای حل مسئله سراوان در کمترین زمان ممکن به مطالعاتی که از مدت‌ها پیش آغاز شده بود، سامان داد که نتیجه آن طرح راهبردهای مدیریت پسماند در شهرداری رشت بود که دیروز به صورت لایحه دو فوریتی به شورا رفت، اما شورانشینان در حالی‌که در مصاحبه‌های مکرر خواستار حل موضوع سراوان شده بودند، مانع از بررسی این لایحه شدند. درباره دلایل حیرت‌انگیز شورانشینان برای جلوگیری از بررسی این طرح به تفصیل خواهیم نوشت. اما بهتر است نخست این طرح را که نتیجه‌ی مطالعه روی نمونه‌های مشابه در کشورهای دیگر است برای عموم شهروندان رونمایی کنیم.

سراوان روزانه میزبان 700 تن زباله

در حال حاضر روزانه 700 تن زباله در سراوان ریخته می‌شود که از این میزان 400 تن سهم رشت و 300 تن سهم شهرها و روستاهای اطراف است. طبق آمار 200 تن از کل زباله، ورودی غیرمستقیم از کود آلی است؛ یعنی اصطلاحاً زباله‌ای که مواد خطرزای آن جدا شده و باقی‌اش ریجکت شده است. طبیعتاً 500 تن دیگر به‌طور مستقیم به سراوان می‌رسد. جالب است بدانیم که علاوه به رشت، بخش قابل‌توجهی از زباله شهرهای فومن، ماسوله، ماسال، شفت، صومعه‌سرا، تولم شهر، خمام، سنگر، لولمان، خشکبیجار، احمدگوراب، رستم‌آباد، لشت نشاء و کوچصفهان در سراوان خالی می‌شود.

رویکردهای جدید موضوع دفن زباله‌ها مبتنی بر کاهش تولید پسماند و افزایش تفکیک در مبداء

منطقه موردنظر به مساحت 12.5 هکتار و در 20 کیلومتری رشت قرار دارد. استراتژی مدیریت پسماند شهرداری رشت مبتنی بر ۶ گام ست.

- کاهش تولید و تفکیک در مبدأ

- ارتقاء پردازش میانی پسماند در کارخانه کود آلی

- نیروگاه زباله‌سوز

- بهسازی و پوشش لندفیل (احداث جاده دسترسی و سلول جدید)

- احداث محل دفن مهندسی بهداشتی

- احداث تصفیه‌خانه شیرابه

هدف از اتخاذ استراتژی موردنظر، کاهش حداکثری میزان دفن پسماند، کاهش آلودگی، کمک به بهبود اقتصاد شهری و جلب رضایت شهروندان است.

مدیریت پسماند شهرداری رشت رویکردهای جدیدی به موضوع دفن زباله‌ها دارد که اساساً مبتنی بر کاهش تولید پسماند و افزایش تفکیک در مبدأ است.

آموزش و فرهنگ‌سازی: در این بخش بر آموزش برای خانوارها، مهدکودک‌ها، مدارس (با نگاه ویژه به مدارس سبز)، ادارات و اصناف به‌عنوان جامعه هدف تأکید شده است.

در حال حاضر 75 درصد از محلات شهر رشت تحت پوشش طرح تفکیک از مبدأ قرار گرفته است و سازمان در نظر دارد کل شهر را تحت پوشش این طرح قرار دهد. برنامه‌های آموزشی قرار است از طریق جشنواره‌ها با زبان‌های مختلف ازجمله تئاتر انجام شود تا بیشترین تأثیر را داشته باشد. همچنین قرار است به‌منظور افزایش سطح جمع‌آوری پسماند خشک، فرهنگ‌سازی و تسهیل فرآیند تحویل پسماند، تعداد مراکز اطلاع‌رسانی و تحویل پسماند خشک از 9 ایستگاه موجود به 16 ایستگاه افزایش خواهد یافت.

این افزایش ایستگاه‌ها در سه فاز و ظرف حداکثر سه ماه انجام خواهد شد. از طرف دیگر تا پایان سال جاری ناوگان جمع‌آوری زباله‌های خشک تجهیز خواهد شد.

ارتقای افزایش رضایت شهروندان و حفظ پاکیزگی و نظافت محیط شهری از طریق ارتقای سیستم جمع‌آوری پسماندهای تر از دیگر راهبردهای مدیریت پسماند شهرداری است. در بخش پردازش میانی، توسعه و بهسازی کارخانه کود آلی، توسعه و بهسازی تصفیه‌خانه شیرابه کارخانه کود آلی و تکمیل رمپ میانی در نظر گرفته‌شده است.

بهسازی و افزایش ظرفیت کارخانه کود آلی از 300 تن به 800 تن در روز

برای احداث نیروگاه زباله‌سوز نیز با شرکت تدبیر، توسعه، سلامت قراردادی بسته‌شده است. برای محل دفن سراوان نیز مراحل زیر در دستور کار قرار دارد:

-عملیات تسطیح و شن‌ریزی مرکز دفن

- سم‌پاشی سایت دفن زباله در سراوان جهت از بین بردن حشرات موذی

- نصب گاردریل جاده دسترسی به سایت و فنس‌کشی دور جایگاه سایت زباله

- بهسازی محل دفن

-احداث لندفیل مهندسی، بهداشتی

-احداث تصفیه‌خانه شیرابه محل دفن

برای ارتقای پردازش میانی پسماندها، بهسازی و افزایش ظرفیت کارخانه کود آلی از 300 تن به 800 تن در روز در نظر گرفته‌شده است. این کار با رعایت ملاحظات زیست‌محیطی انجام می‌شود و باعث کاهش تولید شیرابه در مبداء، بازگشت منابع به طبیعت، کاهش حجم و امکان بهره‌برداری بیشتر از لندفیل و تولید آر دی اف می‌شود. برای ارتقای پردازش میانی تاکنون با بیش از 10 شرکت داخلی و خارجی جلساتی برگزار گردیده و بررسی‌های فنی و مالی در حال انجام است. این پروژه به‌صورت بی او تی و با سرمایه‌گذاری 53 میلیارد تومانی سرمایه‌گذار اجرا می‌شود.

اصلاح خط پردازش موجود شامل خط تفکیک، احداث 12 هزار متر سوله تخمیر و نصب بوگیر در 15 ماه و همزمان احداث تصفیه‌خانه در همین مدت انجام می‌شود. واحد پردازش شامل خطوط تفکیک و تولید کمپوست با ظرفیت 400 تن در روز طی مدت 2 سال احداث خواهد شد. در زمینه تصفیه‌خانه شیرابه کارخانه کمپوست مبلغ 3 میلیارد تومان از محل مصوبات سفر ریاست جمهوری اخذشده که از این میزان مبلغ 400 میلیون تومان در سال 94 تخصیص‌یافته است.همچنین با مشاور طراحی توسعه تصفیه خانه شیرابه برای ظرفیت 1000 تن پسماند روزانه قرارداد بسته شده و قرارداد خرید تجهیز و اورهال سیستم تصفیه شیرابه موجود عقد شده است. مذاکره با شرکت‌های مخترع روش‌های نوین‌، دانش بنیان و نمایندگی‌های کشورهای اروپایی در دستور کار قرار گرفته است.

بهسازی سیستم نوار نقاله‌های کارخانه کود آلی گیلان نیز با هزینه‌ای حدود 400 میلیون تومان در بازه‌ی زمانی 5 ماهه انجام خواهد شد. همچنین مدیریت پسماند شهرداری رشت برای کاهش فاصله حمل، سرعت بیشتر جمع‌آوری، امکان جمع‌آوری در ساعت دیرتر با توجه به شرایط رشت هم طرح تکمیلی رمپ میانی را پیش‌بینی کرده که با هزینه بالغ بر 600 میلیون تومان در عرض 5 ماه اجرایی خواهد شد.

نیروگاه زباله سوز با ظرفیت 600 تن در روز

با احداث نیروگاه زباله سوز با ظرفیت 600 تن در روز گام مهمی در راستای مدیریت زباله‌های رشت برداشته خواهد شد. ساخت نیروگاه مخلوط سوز با ظرفیت 450 تن ریجکت سوزی، هزینه‌ای بالغ بر 150 میلیارد تومان نیاز است. قرارداد احداث این نیروگاه با شرکت تدبیر، توسعه، سلامت در حال پیگیری و پیشبرد است و به‌صورت موازی با بیش از 20 شرکت داخلی و خارجی جلساتی برگزار گردیده و مذاکرات مکرر و بررسی‌های فنی و مالی در حال انجام است. این طرح در 16 مرحله و از معرفی زمین تا استارت اولیه در عرض 27 ماه اجرایی خواهد شد.

احداث لندفیل مهندسی با مولفه‌های دفن بهداشتی

بخش دیگری از برنامه مدیریت پسماند شهرداری برای ساماندهی سراوان، پوشش لندفیل و اصلاح هندسی، احداث سلول جدید، ساماندهی مسیرهای شیرابه و بازچرخانی شیرابه است. هدف از این بخش، کاهش میزان آلودگی‌های محیط‌زیستی، کاهش آلودگی آب‌های زیرزمینی و سطحی به‌ویژه رودخانه‌های زرجوب و گوهر رود، حفظ اکوسیستم تالاب انزلی، جلوگیری از انتشار گاز در اتمسفر، کاهش آلودگی‌های خاک ناشی از عبور شیرابه، جلوگیری از آسیب به پوشش گیاهی و حیات‌وحش، افزایش رضایت شهروندان به‌ویژه اهالی ساکن در محدوده است. هزینه این طرح 10 میلیارد تومان برآورد شده که 7 میلیارد آن از اعتبارات ملی و از محل مصوبات ریاست جمهوری اخذشده و یک میلیارد و 600 میلیون تومان از آن در سال گذشته تخصیص یافت.

بهسازی جایگاه دفن سراوان در حال انجام است و تاکنون 42 درصد پیشرفت فیزیکی داشته است. بهسازی لندفیل سراوان قرار است در عرض 6 ماه انجام شود و احداث تصفیه‌خانه نیز 28 ماه زمان می‌برد. همچنین سلول‌های جدید لندفیل سراوان با دقت زیادی ساخته خواهد شد که به ترتیب شامل این لایه‌ها است: آب، خاک رس، لاینرهای پلاستیکی، لوله‌های جمع‌آوری شیرابه، پوشاننده ژئوتکستایل، شن و ماسه، لایه زهکشی، لایه خاک، زباله، برکه شیرابه. برای احداث تصفیه‌خانه سراوان نیز هزینه‌ای حدود 40 میلیارد تومان پیش‌بینی‌شده است.

افزودن دو سلول جدید در مرکز دفن سراوان

مدیریت پسماند شهرداری رشت به دلیل تعلل در پروسه قطع درختان جاده دسترسی توسط منابع طبیعی و گشایش جبهه کاری جدید برای پیمانکارییک سلول جدید به ظرفیت 200 هزار مترمکعب به طرح افزوده‌شده است. درمجموع در فضایی معادل 8 هکتار دو سلول جدید در مرکز دفن سراوان ایجاد خواهد شد. این سلول‌ها در بخش جنوبی مدفن و محصور در بین کوه‌های منطقه احداث خواهد شد. ظرفیت حداقل این دو سلول 3 میلیون مترمکعب است که در صورت رعایت حداقل معیارهای دفن بهداشتی، پاسخگوی دفن زباله حداقل در یک افق 10 ساله خواهد بود. برآورد هزینه احداث این دو سلول معادل 17 میلیارد تومان است که عمدتاً شامل عملیات خاکی معادل 2 میلیون مترمکعب و اجرای پوشش آب‌بندی با ژئوممبرین معادل 80 هزار مترمربع خواهد شد.

صرفه‌جویی در ظرفیت مدفن

برای صرفه‌جوئی در ظرفیت مدفن راهکارهایی اندیشیده شده است. عدم تراکم زباله موقع تخلیه باعث اشغال فضای بیشتری از مدفن و ناپایداری شیب‌های مدفن می‌شود. برای حل این مشکل دو دستگاه زباله کوب (کمپکتور) پیش‌بینی‌شده تا موجب چگالی حداقلی معادل چگالی آب شود. قیمت این دو دستگاه 3 میلیارد تومان پیش‌بینی‌شده است.

آنچه گفته شد گزارشی بود از طرح جامع مدیریت شهری برای مشکل سراوان. شهرداری رشت برای حل سریع‌تر مشکل سراوان این طرح را در قالب لایحه‌ای دو فوریتی به شورای شهر ارائه کرد. اما شورانشینان به دلایل نامشخص و مبهم اجازه‌ی بررسی ‌لایحه‌ای با این درجه اهمیت را در شورا ندادند.