ورود فاضلاب و شیرابه به رودخانههای زرجوب و گوهررود رودخانههایی که اعتبارات میلیاردی را میبلعند
گیلان امروز- دو رودخانه مهم زرجوب و گوهررود از میان شهر رشت عبور کرده و بیشترین آب مصرف شرب و کشاورزی منطقه را تأمین میکنند و علاوه بر آن رودخانه زرجوب بهتنهایی با حجم سالانه بیش از ۱۷۳ میلیون مترمکعب یکی از منابع اصلی و مهم تأمین آب تالاب بندرانزلی به شمار میرود.
حال زرجوب و گوهررود امروزخوب نیست و نفسهایش به شماره افتاده است. فاضلابهای صنعتی، بیمارستانی، شهری و کشاورزی تمامی مواد زائد و پسابهای خود را وارد این رودخانه میکنند و روزبهروز به درصد آلودگی این رودخانهها افزوده میشود و هرروز که میگذرد، این رودخانهها یک روز به نابودی و نابودکنندگی نزدیکتر میشوند.
گفته میشود زرجوب و گوهررود روزی فلسفه ایجاد شهر رشت و محلی برای شنا و صید ماهی در ایام سال بود و خروش و طغیان آنها در فصل پرآبی ازجمله بهار موجب میشده تا منازل حاشیه این رودخانهها دچار آبگرفتگی شوند اما کمکم براثر بیتوجهی مردم و مسئولین تبدیل به فاضلاب مزاحم شد؛ به گونه که امروزه برای شهروندان رشتی نبودن آن دو بهتر از وجودشان است.
رودخانههای گوهررود و زرجوب رشت که در گذشته بهعنوان جاذبهی شهر رشت به شمار میرفتند امروزه متأسفانه به کانال انتقال فاضلاب تبدیلشدهاند و تأسفبارتر اینکه از این فاضلاب خالص در کشاورزی و شرب استفاده میشود و این مسئله موجب شده گیلان از استانهای پرخطر در آلودگی آب باشد و این در حالی است که شهروندان حاشیهنشین رشت با توجه به عدم دسترسی به آب شرب شهری از آبهای چاه استفاده میکنند و درصد مبتلا به بیماریها در آنها بیشتر است.
از بین دو رودخانه بزرگ شهر رشت، رودخانه زرجوب که عمده آب شهرستان را تأمین میکند، آلودهترین رودخانه در سطح گیلان و حتی کشور است و بسیاری از بیماریهای میکروبی را بهطور مستقیم و غیرمستقیم گسترش میدهد به حدی که زیستبوم دوستان و مسؤولان دغدغهمند در بیان بزرگی فاجعههای زیستمحیطی ازجمله رودخانهها، زرجوب رشت را مثال میزنند.
بحران ایجادشده در رودخانههای رشت گرچه بسیار وسیع است اما نمیتواند غیرقابلحل باشد چراکه شرکت آب و فاضلاب در بخش پسابهای ورودی به رودخانهها، شرکت سهامی آب منطقهای در بخش تملک زمینهای حریم رودخانه و شهرداری رشت در بخش زیباسازی حاشیه این رودخانهها از دستگاههای اجرایی اصلی در پاکسازی و احیا زرجوب و گوهر رود هستند و باید دستگاههای نامبرده با خطمشی واحد و کارشناسی شده با محوریت استانداری گیلان و حمایت و نظارت مجلس شورای اسلامی احیا شوند البته ناگفته نماند نداشتن متولی واحد، جزیرهای عمل کردن و موازی کاری در امور رودخانههای زرجوب و گوهررود از اصلیترین دلایل بازماندن این رودخانهها از ساماندهی اصولی و اساسی است.
نمیتوان گفت ساماندهی رودخانههای رشت کاملاً رهاشده است بلکه تاکنون اقداماتی در راستای حل بحران دو رودخانه رشت انجام شده که یکی از آنها دریافت 150 میلیون دلار از بانک جهانی برای جمعآوری و ساماندهی فاضلاب رشت بوده، هرچند گفته میشود تاکنون حدود یکسوم آن اجراشده و همین مسئله موجب شده تا همچنان فاضلابها به رودخانههای گوهر رود و زرجوب سرازیر شود.
ساماندهی این رودخانهها از سوی دولت نیز مغفول نمانده است، بهطوریکه رئیسجمهور در سفر فروردینماه ۹۴ خود به رشت برای بهسازی و احیای رودخانههای رشت ۵۰ میلیارد تومان تخصیص داد که ۳۰ درصد آن جذب و در اختیار آب و فاضلاب و آب منطقهای گیلان گذاشته شد و در پی آن مقرر شد در حاشیه رودخانههای رشت، ۱۰ تصفیهخانه و در هرسال دو تصفیهخانه از سوی شرکت آب و فاضلاب احداث شود تا در سال ۹۷ هیچ فاضلابی به رودخانههای رشت و نهایتاً به تالاب بندرانزلی نریزد.
لزوم ساخت تصفیهخانه در بزرگراه خرمشهر رشت
مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب شهری گیلان در این خصوص در گفتوگو با خبرنگار فارس در رشت با اشاره به طرح تهیهشده جمعآوری و ساماندهی فاضلابهای منتهی به رودخانههای رشت اظهار کرد: با اجرای طرح تهیهشده از سوی شرکت آب و فاضلاب از ورود حدود ۵۶ هزار و ۸۰۰ مترمکعب فاضلاب به رودخانههای رشت گرفته میشود.
سید محسن حسینی سالکدهی با بیان اینکه طرح طراحیشده از سوی شرکت آب و فاضلاب گیلان باید در قالب 10 پروژه عملیاتی شود افزود: تاکنون شش پروژه از طرح، طراحیشده شرکت انجامشده و جلوی ۲۴ هزار مترمکعب فاضلاب به رودخانه گرفتهشده است.
وی با بیان اینکه پروژه دیگری به جهت جلوگیری از ورود فاضلاب به رودخانههای گیلان به ظرفیت ۱۲ هزار و ۵۰۰ مترمکعب در حال انجام است گفت: این پروژه حدود ۵۶ تا ۵۷ درصد پیشرفت فیزیکی دارد و طی یک شبانهروز میتواند 12 هزار و 500 مترمکعب فاضلاب را تسویه کند.
مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب گیلان با تأکید بر اینکه برای ساماندهی فاضلابهای منتهی به رودخانه رشت باید یک تصفیهخانه در بزرگراه خرمشهر رشت احداث شود افزود: این پروژه تصفیهخانه با ظرفیت 10 هزار مترمکعب تصفیه فاضلاب در بلوار خرمشهر رشت ساخته میشود.
حسینی با بیان اینکه تاکنون حدود ۳۰ میلیارد تومان اعتبار برای ساماندهی تصفیهخانههای رشت جذبشده خاطرنشان کرد: اولویت اصلی شرکت آب و فاضلاب احداث و راهاندازی تصفیهخانه جنوب شرقی شهر رشت است و پس از راهاندازی تصفیهخانه کوی امام رضا بزرگراه خرمشهر آغاز میشود.
وی با بیان اینکه راهاندازی تصفیهخانه جنوب شرقی شهر رشت علیرغم پیشرفت فیزیکی در ساختمان، تجهیزات و ملزومات آن خریداریشده تصریح کرد: در صورت تأمین اعتبار حدود ۲۷ میلیارد تومانی و تزریق به پروژه، ظرف یک سال آینده این تصفیهخانه را به مدار شرکت آب و فاضلاب اضافه خواهیم کرد.
مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب گیلان با بیان اینکه برآورد اولیه ما در سال ۹۴ تخصیص اعتبار ۹۸ میلیارد تومانی برای جلوگیری از ورود فاضلاب بدون تصفیهشده به رودخانهها بوده خاطرنشان کرد: تاکنون ۳۰ میلیارد تومان از این تخصیص جذبشده و مابقی اعتبارات باید بهروزرسانی شوند و یقیناً اعتبار موردنیاز بیش از ۹۸ هزار تومان خواهد بود.
صنایع مستقر شهرکهای صنعتی باید فاضلاب تولیدیشان را تصفیه کنند
ورود پسابهای صنعتی به رودخانههای رشت یکی از موارد آلایندهای بود که به آن اشاره شد که خود به دو بخش پسابهای شرکتها و نواحی صنعتی و پسابهای شهر صنعتی رشت تقسیم میشوند.
مدیرعامل شرکت شهرکهای صنعتی استان گیلان نیز در گفتوگو با خبرنگار فارس در رشت با اشاره به شرایط قانونی الزام شرکتهای صنعتی به داشتن تصفیهخانه اظهار کرد: بر اساس قوانین و ضوابط زیستمحیطی، طراحی و احداث تصفیهخانههای فاضلاب در شهرکها و نواحی صنعتی، زمانی انجام میپذیرد که ٥٠ درصد واحدها واگذارشده، ٣٠ درصد به بهرهبرداری رسیده و حداقل ١٠٠ مترمکعب فاضلاب وجود داشته باشد.
احمدعلی شهیدی با بیان اینکه در حال حاضر ٩ تصفیهخانه در حال بهرهبرداری است افزود: هماکنون پنج تصفیهخانه در حال ساخت و دو تصفیهخانه در مرحله طراحی در شهرکها و نواحی صنعتی استان وجود دارد.
وی طراحی استحصال مجدد پساب تصفیهخانهها در شرکتهای صنعتی را یکی از برنامههای زیستمحیطی شرکت شهرکهای صنعتی نام برد و گفت: یکی از برنامههای در دست طراحی این شرکت استفاده مجدد پسابهای صنعتی با اولویت استفاده جهت آبیاری فضای سبز است.
مدیرعامل شرکت شهرکهای صنعتی استان گیلان با تأکید بر اینکه کلیه صنایع مستقر در شهرکها و نواحی صنعتی ملزم هستند تا فاضلاب تولیدی واحد خود را در حد استاندارد تصفیه کنند بیان کرد: رویکرد شرکت بر این است تا اولاً در جهت کاهش آلودگی، نسبت به جمعآوری و تصفیه فاضلاب واحدهای صنعتی و رساندن آن به استاندارد و دوما بهمنظور مدیریت بحران آب، نسبت به استفاده مجدد آن جهت مصارف شهرک گام بردارد.
شهیدی با بیان اینکه شرکت شهرکهای صنعتی استان بهطور میانگین نسبت به طراحی، احداث و بهرهبرداری یک تصفیهخانه فاضلاب در سال اقدام کرده تصریح کرد: برنامههای مذکور شامل شهرکها و نواحی صنعتی تحت پوشش شرکت شهرکهای صنعتی گیلان بوده و شرکتهای مستقر در شهر صنعتی رشت زیرمجموعه این شرکت نیستند.
فقدان تصفیهخانه جامع برای تصفیه
مدیر شهر صنعتی رشت نیز در گفتگو با خبرنگار فارس در رشت با بیان اینکه تصفیهخانه شهر صنعتی رشت با در اختیار قرار دادن بودجه از سوی آب منطقهای گیلان در حال پیگیری است اظهار کرد: در این راستا زمینی خریداری و در اختیار آب و فاضلاب گیلان قرار داده شده تا با اخذ مجوز لازم از محیطزیست نسبت به احداث تصفیهخانه اقدام کند.
میر شمسالدین مهدوی با بیان اینکه شرکت آب و فاضلاب در حال برگزاری مناقصه و انتخاب پیمانکار ذیصلاح برای آغاز عملیات اجرایی این تصفیهخانه است افزود: از سوی نهاد ریاست جمهوری 14 میلیارد تومان اعتبار برای احداث تصفیهخانه فاضلاب شهر صنعتی اختصاص پیداکرده که پنج میلیارد تومان آن جذبشده و پس از کلنگ زنی 18 ماهه افتتاح و به بهرهبرداری میرسد.
وی با بیان اینکه در حال حاضر برخی از شرکتهای مستقر در شهر صنعتی رشت دارای تصفیهخانه هستند گفت: برخی از شرکتها در شهر صنعتی رشت دارای تصفیهخانه هستند اما تصفیهخانه جامعی که همه پسابهای صنعتی شرکتها باید برای تصفیه نهایی به آن سرازیر شود وجود ندارد.
مدیر شهر صنعتی رشت با رد برخی گمانهزنیها مبنی بر اینکه احداث تصفیهخانه در شهر صنعتی رشت با معارض روبرو بوده و عملیات اجرایی آن را به تعویق انداخته تصریح کرد: زمینی که برای احداث تصفیهخانه مشخصشده بدون معارض در اختیار شرکت آب و فاضلاب قرار دادهشده و منتظریم احداث این سیستم فاضلاب در شهر صنعتی عملیاتی شود.
از دیگر موارد آلاینده رودخانههای رشت ورود فاضلابهای بیمارستانی است که بحرانهای این رودخانهها را بیشتر کرده هرچند طی سالهای اخیر گامهای بلندی در جهت کاهش ورود فاضلابهای بیمارستان در سطح استان ازجمله شهرستان رشت انجامگرفته است.
رئیس دانشگاه علوم پزشکی گیلان نیز در گفتوگو با خبرنگار فارس در رشت با اشاره به طرح احداث و را اندازی سیستم تصفیهخانه فاضلاب بیمارستانی در سطح استان اظهار کرد: احداث و راهاندازی سیستم تصفیهخانه فاضلاب بیمارستانی یکی از طرحهای مهم دانشگاه علوم پزشکی گیلان است که در راستای حفظ محیطزیست و توجه به سطح بهداشت عمومی جامعه، جلوگیری از آلودگی آبهای زیرزمینی و بهبود وضعیت زیستمحیطی در دست اجرا است.
شاهرخ یوسفزاده چابک با بیان اینکه طرح احداث و راهاندازی سیستم فاضلاب بیمارستانی بااعتباری بالغبر 72 هزار میلیون ریال و توان تصفیه پساب به حجم دوهزار و 500 مترمکعب در روز در دست اجرا است افزود: علاوه بر طرحهای در حال احداث هماکنون بیمارستان پور سینا، ولایت، رازی، شفا، حشمت و رستمآباد با پیشرفت بالای 95 درصد در دست اجرا هستند و جهت تکمیل تا پایان سال به مبلغ 45 هزار میلیون ریال اعتبار نیاز دارند.
وی با بیان اینکه تصفیهخانههای امیرالمؤمنین (ع) رشت، سیدالشهدا لاهیجان، شهید انصاری رودسر و ۳۱ خرداد منجیل در سال گذشته افتتاحشده گفت: بقیه بیمارستانها هم در سالهای قبل دارای سیستم تصفیه فاضلاب شدند و با اتمام کار این تصفیهخانهها، تمامی بیمارستانهای گیلان دارای تصفیهخانه فاضلاب خواهند بود که این اقدامی بینظیر در راستای سیاستهای زیستمحیطی دانشگاه علوم پزشکی است.
ناگفته نماند تبدیل حاشیه رودخانه زرجوب و گوهررود به فضای سبز و پارک، آزادسازی و تملک بخشی از حرایم رودخانه و پاکسازی حاشیه رودخانه ازجمله اقدامات شهرداری رشت بوده است.
اعتبارات جای دیگر هزینه شد؟!
این در حالی است که اعضای شورای اسلامی شهر رشت در نشستهای مشترک خود با مسؤولان آب و فاضلاب و آب منطقهای گیلان مدعی هستند اعتبارات تخصیصی را برای امورات داخلی سازمان ازجمله پرداخت بدهیهای معوق خود هزینه کردهاند.
رئیس کمیسیون بهداشت، محیطزیست و خدمات شهری شورای اسلامی شهر رشت نیز در این خصوص در گفتوگو با فارس با بیان اینکه 50 میلیارد تومان اعتبار اختصاصیافته در سفر گذشته هیئت دولت به گیلان همانند گوشت قربانی تقسیم شد اظهار کرد: این موضوع موجب نارضایتی و گلایههای فراوانی شد و در پی آن اعتبار مجددی به احیای رودخانههای رشت تخصیصیافته که امیدواریم حیفومیل نشود.
فاطمه شیرزاد با بیان اینکه اعتبارات 60 میلیارد تومانی گذشته نیز بری ساماندهی رودخانههای رشت هیچ نتیجهای در برنداشته افزود: باید اعتبار ساماندهی رودخانههای رشت برای احیای آنها هزینه شود.
عضو شورای اسلامی شهر رشت به اقدامات شهرداری رشت پیرامون رودخانههای گوهر رود و زرجوب اشاره کرد و گفت: لایروبی، دیوار گذاری، تبدیل حاشیه رودخانه زرجوب و گوهر رود به فضای سبز و پارک، آزادسازی و تملک حرایم رودخانه و ایجاد پارکهای محلهای ازجمله اقداماتی است که شهرداری رشت بهمنظور ساماندهی گوهررود و زرجوب انجام داده و انتظار داریم وعدههای مطرحشده اخیر نوبخت، معاون رئیسجمهور در رشت پیرامون احیا رودخانههای رشت بهزودی محقق شود.
شرکت آب منطقهای گیلان نیز ازجمله دستگاههای مرتبط در ساماندهی رودخانههای رشت است که باید در رودخانهای که ذینفعانش از آن سود میبردند اما اکنون بیشتر متضرر شدهاند پاسخگو باشد.
ارزیابی از سطح آلایندگی، میزان اعتبارات، اقدامات انجامشده، نوع هزینهکردها، مطالبات اعتباری و آیندهای که این سازمان و متولیان آن در استان برای احیا و ساماندهی رودخانههای رشت باید به کار میگرفتند، ازجمله سؤالاتی است که علیرغم تلاشهای چندین روزه خبرنگار فارس با بالاترین مقام این سازمان در استان ناکام مانده است و گویا هیچگاه قادر به پاسخگویی نیز نیستند.
بزرگی بحران در دو رودخانه رشت و لزوم پرداختن به آن آنقدر حائز اهمیت بوده که همه مسؤولان کشور در سفرهای استانی خود به گیلان از آن اسم میبرند و آخرین آن مربوط به سفر معاون رئیسجمهور و رئیس سازمان برنامهوبودجه کشور به گیلان است.
ظرفیت منحصربهفرد گوهررود و زرجوب
نماینده ولیفقیه و امامجمعه رشت در دیدار با محمدباقر نوبخت در رشت با برشمردن مشکلات اساسی شهرستان رشت، توجه به رودخانههای رشت و ساماندهی آنها را از دغدغههای اولویتدار مردم منطقه برشمرد.
آیتالله شیخ رسول فلاحتی با بیان اینکه درگذشته رودخانههای گوهررود و زرجوب از ظرفیت تفریحی و گردشگری منحصربهفردی برخوردار بودند از معاون رئیسجمهور خواست نگاهش به ساماندهی این رودخانهها ویژه شود و قاطعانه فکر اساسی در رابطه با آنها کند.
اختصاص 50 میلیارد تومانی دولت برای احیای رودخانههای گوهررود و زرجوب
نوبخت، معاون رئیسجمهور و رئیس سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور نیز در دیدار با نماینده ولیفقیه در رشت با اشاره به اختصاص 50 میلیارد تومانی دولت برای احیای رودخانههای گوهررود و زرجوب در گذشته اظهار کرد: مجموعاً ۱۰۰ میلیارد تومان اعتبار جدید برای طرح جامع ای که استاندار گیلان طراح آن است اختصاص پیدا خواهد کرد.
نقش کمرنگ نظارت در تخصیص اعتبارات
عضو کمیسیون کشاورزی، آب و منابع طبیعی مجلس شورای اسلامی در گفتوگو با خبرنگار فارس در رشت با اشاره به ساماندهی رودخانههای رشت اظهار کرد: تا زمانی که برای ساماندهی دو رودخانه متولی واحد و مشخصی انتخاب نشود هیچکس نمیتواند ادعای ساماندهی رودخانههای رشت را داشته باشد.
محمدصادق حسنی با ابراز مخالفت از تخصیص اعتبارات دولتی برای ساماندهی رودخانههای رشت افزود: برای ساماندهی رودخانه نیاز است که بخش خصوصی ورود کنند و این ورود بخش خصوصی باید منوط به باز بودن دستشان باشد بهطوریکه با درخواستها و اقدامات معقول، منطقی و قانونی آنها موافقت شود.
نماینده مردم شهرستان رشت در مجلس با اشاره به دخالت و موازیساز دستگاههای اجرایی ازجمله شرکت آب و فاضلاب، آب منطقهای استان، شهرداری و محیطزیست برای ساماندهی رودخانه رشت گفت: گرچه نیت همه دستگاهها تأکید بر حل مشکل رودخانههای رشت است اما باید تأکید کنم که ساماندهی رودخانه رشت با چند اداره غیرممکن است.
عضو مجمع نمایندگان گیلان با بیان اینکه در ابتدای دوره نمایندگی خود چند سرمایهگذار برای ساماندهی رودخانه رشت اعلام آمادگی کردند خاطرنشان کرد: با ورود بخش خصوصی برای ساماندهی رودخانه رشت شرکت آب و فاضلاب و شرکت آب منطقهای گیلان ادعا کردند که ورود سرمایهگذار برای ساماندهی رودخانههای رشت کمی دیر است درحالیکه ساماندهی رودخانههای رشت از سوی آنها تاکنون پس از گذشت دو سال بینتیجه باقیمانده است.
عضو کمیسیون کشاورزی، آب و منابع طبیعی مجلس شورای اسلامی با تأکید بر اینکه ساماندهی رودخانههای رشت نیازمند دو مهم است تصریح کرد: ساماندهی رودخانههای رشت در ابتدا باید به بخش خصوصی و سپس به مدیریتی واحد واگذار شود.
حسنی با بیان اینکه تخصیص اعتبار نیازمند نظارت بر روی آن نیز هست افزود: اکنون میلیاردها تومان برای ساماندهی رودخانه رشت تخصیصیافته اما اگر زمانی از هرکدام از دستگاهها از پیشرفت کار سؤال میکنید، تولیت آن را به یکدیگر پاس میدهند.
وی با بیان اینکه دور زدن و پاسکاری دستگاه اجرایی برای ساماندهی دو رودخانه رشت منجر شده تا دستگاههای نظارتی از نظارت دقیق بر روی نحوه هزینهکردها بازبمانند گفت: بههیچوجه میزان عملکرد دستگاههای اجرایی در رابطه با ساماندهی رودخانه رشت مشخص نیست و باید دستگاه نظارتی با جدیت ورود کنند.
عضو کمیسیون کشاورزی، آب و منابع طبیعی مجلس با بیان اینکه تاکنون گزارشی از مغایرت در هزینهکردهای دستگاههای اجرایی از سوی دیوان محاسبات منتشرنشده تصریح کرد: تاکنون دیوان محاسبات گزارشی از میزان تخلفات و مغایرت هزینه کردهای اعتبارات تخصیصی به دو رودخانه شهر رشت منتشر نکرده درحالیکه هزینه کرد اعتبارات درجایی غیر از ردیف مشخص خلاف است و به نظر میرسد دیوان محاسبات در حال کمکاری است.
نماینده مردم رشت در مجلس اهمیت دو رودخانه زرجوب و گوهررود را در استان بسیار حائز اهمیت برشمرد و گفت: دولت با محوریت استانداری و سازمان برنامهوبودجه باید برای ساماندهی درست رودخانهها سازمان، گروه و یا تشکل تخصصی را ایجاد کند که صرفاً کارشان ساماندهی رودخانهها و ارائه گزارش باشد.
حسنی ساماندهی رودخانههای رشت را نیازمند تلاش و مدیریت جهادی مسؤولان دانست و گفت: بسیاری از مسؤولان در کنار حرف زدن به میز خود چسبیدهاند درحالیکه من معتقد هستم یکی باید برای ساماندهی این پروژه عظیم خود را فدا کند و بهتنهایی آن را به دوش بکشد.