خبر واقعه عظیم غدیر ، شامل مراحل مقدماتی قبل از خطبه و متن خطبه و وقایعی که همزمان با خطبه اتفاق افتاد و آنچه پس از خطبه به وقوع پیوست ، توسط حاضرین در غدیر برای ما نقل شده است ، و هر یک از آنان گوشه ای از مراسم یا قطعه ای از سخنان حضرت را نقل نموده اند .البته قسمت هایی از این واقعه به طور متواتر به دست ما رسیده ، و خطبه غدیر نیز به طور کامل در کتب حدیث حفظ شده است.

خبر غدیر و سخنان پیامبر(ص) در آن مجمع عظیم ، طوری در شهرما منتشر شد که حتی غیر مسلمانان از این خبر مهم آگاه شدند . طبق پیش بینی پیامبر (ص)جا داشت بیش از یکصد و بیست هزار مسلمان، حاضر در غدیر ، هر یک به سهم خود خطبه غدیر را حفظ کنند و متن آن را در اختیار فرزندان و خویشان و دوستان خود قرار دهند .

شخص امیر المومنین و فاطمه زهرا (س) که رکن غدیر بودن ، و نیز ائمه (ع) یکی پس از دیگری تاکید خاصی بر حفظ این حدیث داشتند و بارها در مقابل دوست و دشمن بدان احتجاج و استدلال می فرمودند ، و در آن شرایط خفقان می بینیم که امام باقر(ع) متن کمل خطبه غدیر را برای اصحابشان بیان فرموده اند .

همچنین بیش از دویست نفر از صحابه وعده زیادی از تابعین ، با آنکه در شرایط سخت تقیه بوده اند و نقل حدیث غدیر برا یآنان به قیمت حیثیت و جانشان تمام می شده ، آن را نقل کرده اند .

کتاب حاضر با مروری بر ماجرای غدیر و ذکر متن خطبه و ترجمه آن، بخشی را به اسناد و منابع خطبه اختصاص داده و به پرسش هایی در این زمینه پاسخ داده است . در ادامه این بخش با تفکیک و شماره بندی فرازهای خطابه، مدارک و منابع هر قسمت را از منابع اسلامی اعم از شیعه و سنی آورده است ، تا مطالعه کنندگان خطبه از پشتوانه های علمی آن آگاه باشند ، و گذشته از اسنادی که برای خطبه ذکر می شود ، از اسناد و مدارکی که فرازهای این خطابه عظیم از آن برخوردار است مطلع گردند و با قلبی مطمئن بزرگترین منشور ابدی اسلام را مورد مطالعه قرار دهند .

جادارد غدیریان این افتخار ابدی را قدر بدانند و همچنان گرد آن برکه آسمانی در طواف باشند ، تا روزی که با حضور آخرین میراث دار ولایت حضرت بقیه الله الاعظم ارواحنا فداه و عجل الله فرجه، در اعماق دریای بیکرانه اش غوصی نمایند و فراتر از اسناد به معارف بلند آن دست یابند .

واقعه غدیر :

در سال دهم هجرت [1]، به دستور الهی آخرین سفر پیامبر (ص) به مکه برای تعلیم حج و اعلام ولایت ائمه

(ع) آغاز شد . در این سفر بیش از صد و بیست هزار نفر آن حضرت را همراهی می کردند ، که در شرایط آن زمان سابقه نداشت .

بلافاصله پس از پایان مراسم حج ، اعلام شد همه حجاج از مکه خارج شوند و برای برنامه ای مهم در غدیر خم – که کمی قبل از محل جداشدن کاروان ها بود- حضور یابند . سه روز پس از پایان مراسم حج ، سیل جمعیت به سوی غدیر حرکت کردند .

اجتماع عظیم در غدیر

با رسیدن به محل موعود، فرمان توقف از سوی پیامبر (ص) صادر شد و مرکب ها از حرکت ایستادند ، و مردم پیاده شدند و هر کس جایی برای توقف سه روزه آماده کرد.

به دستور پیامبر(ص) ، سلمان و ابوذر و مقداد و عمار مکانی را زیر چند درخت کهنسال کنار برکه آماده کردند ؛ و روی درختان پارچه ای برای سایبان قرار دادند . در زیر سایبان ، منبری به بلندی قامت پیامبر (ص) از سنگ ها و روانداز شتران ساختند به طوری که حضرت هنگام خطبه بر همه مردم مشرف باشند .

هنگام ظهر ، پس از ادای نماز جماعت ، پیامبر (ص) بر فراز منبر ایستادند ، و امیر المومنین (ع) را فراخواندند تا بر فراز منبر در سمت راست حضرت امیر المومنین (ع) را فراخواندند تا بر فراز منبر در سمت راست حضرت بایستند . قبل از شروع خطابه ، امیر المومنین (ص) بر افراز منبر یک پله پایین تر در طرف راست پیامبر (ص) ایستاده بودند.

با در نظر گرفتن این شکل خاص از منبر و سخنرانی ، که دو نفر بر فراز منبر در حالت قیام دیده می شوند و بیش از صد و بیست هزار نفر این منظره بدیع را می نگرند ، به استقبال سخنان حضرت خواهیم رفت.

*سخنرانی پیامبر (ص)

سخنرانی تاریخی پیامبر (ص) در غدیر – که حدود یک ساعت طول کشید – در یازده بخش قابل ترسیم است :

حضرت در اولین بخش سخن، به حمد و ثنای الهی پرداختند و صفات قدرت و رحمت حق تعالی را ذکر فرمودند ، و بعد از آن به بندگی خود در مقابل ذات الهی شهادت دادند .

در بخش دوم، سخن را متوجه مطلب اصلی نمودند و تصریح کردند که باید فرمان مهمی درباره علی بن ابی طالب ابلاغ کنم ، و اگر این پیام را نرسانم رسالت الهی را نرسانده ام و ترس از عذاب او را دارم .

در سومین بخش، امامت دوازده امام بعداز خود تا آخرین روز دنیا را اعلام فرمودند تا همه طمع ها یک باره قطع شود . از نکات مهم در سخنرانی حضرت ، اشاره به عمومیت ولایت آنان بر همه انسان ها ، در طول زمان ها و در همه مکان ها و نفو کلماتشان در جمیع امور بود، و نیابت تام ائمه (ع) را از خدا و رسول (ص) در حلال و حرام و همه امور اعلام فرمودند /

در بخش چهارم خطبه ، پیامبر (ص) با بلند کردن و معرفی امیر المومنین (ع) فرمودند : «من کنت مولاه فهذا علی مولاه ، اللهم و ال من والاه و عاد من عادا ه و انصر من نصره و اخذل من خذله » سپس کمال دین و تمام نعمت را با ولایت ائمه اعلام فرمودند و بعد از آن خدا و ملائکه و مردم را بر ابلاغ این رسالت شاهد گرفتند .

در بخش پنجم حضرت صریحاً فرمودند : «هر کس از ولایت ائمه (ع) سربار زند اعمال نیکش سقوط می کند و در جهنم خواهد بود» . بعد از آن شمه ای از فضایل امیر المومنین (ع) را متذکرشدند .

مرحله ششم از سخنان پیامبر (ص) غضب الهی بر دشمنان اهل بیت را نمودار کرد . حضرت با تلاوت آیات عذاب و لعن از قرآن فرمودند : منظور از این آیات عده ای از اصحاب من هستند که مامور به چشم پوشی از آنان هستم . سپس با اشاره به امامان گمراهی که مردم را به جهنم می کشانند فرمودند :

من از همه آنان بیزارم . همچنین با اشاره رمزی به « اصحاب صحیفه ملعونه »، تصریح کردند که بعد از من مقام امامت را غصب می کنند و غاصبین را لعنت کردند .

در بخش هفتم ، حضرت تکیه سخن را بر اثرات ولایت و محبت اهل بیت (ع) قرار دادند و فرمودند : اصحاب صراط مستقیم در سوره حمد شیعیان اهل بیت هستند .

سپس آیاتی از قرآن درباره اهل بهشت تلاوت فرمودند و آنها را به شیعیان و پیروان آل محمد (ص) تفسیر نمودند . آیاتی هم درباره اهل حهنم تلاوت کردند و آنها را به دشمنان آل محمد (ص) معین نمودند .

در بخش هشتم مطالبی اساسی درباره حضرت بقیه الله الاعظم حجه بن الحسن المهدی ارواحنا فداه فرمودند ، و به اوصاف و شئون خاص حضرتش اشاره کردند ، و آینده ای پر از عدل و داد به دست امام زمان عجل الله فرجه را به جهانیان مژده داده اند .

در بخش نهم فرمودند : پس از اتمام خطابه ، شما را به بیعت با خودم و سپس بیعت با علی ابن ابی طالب دعوتم می کنم .این بیعت به امر خداوند تعالی است و پشتوانه این بیعت آن است که من با خداوند بیعت کرده ام /

در دهمین بخش حضرت درباره احکام الهی سخن گفتند که مقصود بیان چند پایه مهم عقیدتی بود : از جمله اینک چون بیان همه حلال ها و حرام ها توسط من امکان ندارد ، با بیعتی که از شما درباره ائمه (ع) می گیرم حلال و حرام را تا روز قیامت بیان کرده ام ، زیرا علم و عمل آنان حجت است . دیگر اینکه بالاترین امر به معروف و نهی از منکر ، تبلیغ پیام غدیر درباره امام (ع) و امر به اطاعت از ایشان و نهی از مخالفتشان است .

در آخرنی مرحله خطابه، بیعت لسانی انجام شد و حضرت بیعت با زبان ها را مطرح کردند و مطلبی را که باید مردم به آن اقرار می کردند تعیین فرمودند ، که خلاصه آن اطاعت ا ز دوازده امام (ع) و عهد و پیمان بر عدم تغییر و تبدیل وبر رساندن پیام غدیر به نسل ها ی آینده و غایبان از غدیر بود .

کلمات نهایی پیامبر (ص) دعا برای اقرار کنندگان به سخنان حضرت و نفرین بر منکرین اوامرشان بود ، و با حمد خداوند خطابه حضرت پایان یافت .

بیعت عمومی

پس از اتمام خطابه پیامبر (ص) ، دو خیمه بر پا شد که در یکی خود آن حضرت و در دیگری امیر المومنین (ع) جلوس فرمودن . مردم دسته دسته وارد خیمه حضرت می شدند و پس از بیعت و تبریک ، در خیمه امیرالمومنین (ع) حضور می یافتند و با آن حضرت بیعت می کردندو تبریک می گفتند .

زنان نیز، با قرار دادن ظرف آبی که پرده ای در وسط آن بود بیعت نمودند . به این صورت که امیر المومنین (ع) دست مبارکش را در یک سوی پرده داخل آب قرار داده و در سوی دیگر زنان دست خود را در آب قرار می دادند .

وقایع سه روز در غدیر

در طول سه روز توقف در غدیر پس از ایراد خطابه،چند ماجرا به عنوان تاکید و اهمیت غدیر به وقوع پیوست:

پیامبر در این مراسم عمامه خود را که سحاب نام داشت- به نشانه جانشینی امیر المومنین بر سر ان حضرت قرار دادند.

حسان بن ثابت

حسان بن ثابت از پیامبر (ص) در خواست کرد تا در مورد غدیر شعری بگوید ، و با اجازه حضرت اولین شعر غدیر را سرود .

جبرئیل (ع) به صورت انسانی ظاهر شد و خطا ب به مردم فرمود : « پیامبر برای علی بن ابی طالب عهد و پیمانی گرفت که جز کافر به خدا و رسولش آن را بر هم نمی زند ».

مردی از منافقین گفت : « خدایا، اگر آنچه محمد می گوید از طرف توست سنگی از آسمان بر ما ببار یا عذاب دردناکی بر ما بفرست ». در همان لحظه سنگی از آسمان بر سر او فرود آمد و او را هلاک کرد ، و این معجزه تایید الهی بر غدیررا برای همگان روشن کرد .

پس از سه روز مراسم پر شور غدیر پایان یافت ، و آن روزها به عنوان «ایام الولایه » در صفحات تاریخ نقش بست . مردم پس از وداع با پیامبرشان و معرفت کامل جانشینان آن حضرت تا روز قیامت ، راهی شهر و دیار خود شدند . خبر واقعه غدیر در شهر ها منتشر شد و سرعت شایع گردید و بدین گونه خداوند حجتش را بر همه مردم تمام کرد .

[1]منابع واقعه غدیر در بخش پنجم کتاب حاضر ذکرشده است .-