چهارشنبه, 19 مرداد 1401
چهارشنبه, 19 مرداد 1401
Wednesday, 10 August 2022
روزنامه گیلان امروز [ شماره ۶۰۵۳ ]

 

بهرام قربانپور

در سال های اخیر مسئولان و رسانه ها خبرهای زیادی با عناوین نگران و ناامید کننده و بعضاً شعاری در مورد مرگ تالاب انزلی شنیده و گفته شده، خبرهایی که از وضعیت قرمز و هشدار گونه این تالاب بین المللی حکایت داشت.

تالاب انزلی گیلان یا «انزلی سل» در زبان گیلکی، یکی از زیباترین، بی نظیرترین و مهم ترین تالاب های طبیعی آب شیرین کشور است که در جنوب غربی شهر بندرانزلی و دریای کاسپین قرار دارد. این تالاب که شهرت و جایگاه بین المللی دارد با وجود مناظر منحصربه فرد، تنوع زیستی و قدمتی بیش از ۱۵ هزار سال، یکی از محبوب ترین مقاصد طبیعت گردی و توریستی در گیلان به شمار می رود.

وجود نیلوفرهای آبی، نیزارها و لاله های دریایی، چشم انداز شگفت انگیزی را به این تالاب بخشیده است، قایقرانی، ماهیگیری و پرنده نگری، تالاب انزلی را از لحاظ گردشگری ممتاز کرده است، اما علیرغم تمام این زیبایی ها، مواهب و ویژگی های منحصر به فرد، سال های اخیر بخاطر سهل انگاری و کم توجهی ها مورد بی مهری قرار گرفته است. از آتش گرفتن مکرر نیزارها گرفته تا شکار پرندگان و دست اندازی به محدوده های تالاب، حیات این اکوسیستم کم نظیر را به مخاطره انداخته و همین موضوع موجب نگرانی علاقه مندان به محیط زیست و طبیعت دوستان شده است.

 

خواهرخواندگی به وسعت گیلان تا ژاپن

تالاب انزلی یکی از نخستین تالاب های بین المللی ثبت شده در ایران بوده که در سال ۱۳۵۴ در فهرست تالاب های بین المللی کنوانسیون رامسر به ثبت رسید. این منطقه ثبت شده شامل تمام منطقه تالاب انزلی، منطقه سیاه کیشم، منطقه حفاظت شده سل که و سایر آب بندان های متعدد محدوده تالاب انزلی می شود که از نظر خصوصیات فیزیکی و شیمیایی، مورفولوژیک، فیتواکولوژی و جغرافیایی، تفاوت های مهم و چشمگیری باهم دارند و در واقع، اکوسیستم های مختلفی هستند.

این تالاب منحصر به فرد با وجود بیش از ۱۰۰ گونه پرنده و ۵۰ گونه آبزی از تنوع زیستی بسیاری برخوردار است. جالب است بدانید که تالاب انزلی خواهرخوانده تالاب «کوشیرو» در پارک ملی «کوشیرو شیتسوگن» ژاپن است. تالاب آب شیرین انزلی همچنین توسط سازمان بین المللی حیات پرندگان به عنوان زیستگاه مهمی برای پرندگان معرفی می شود. این تالاب متأسفانه از سال ۱۹۹۳ به دلیل مخاطراتی مانند تغییر سطح آب دریای خزر، افزایش رسوبات، آلودگی آب و غیره در فهرست مونترآل یا مونترو قرار گرفته و یعنی تالاب انزلی برای جلوگیری از خشک شدن، به مراقبت بیشتری نیاز دارد.

 

تالابی با ۱۵ هزار سال قدمت

گفته می شود که به احتمال زیاد نام تالاب انزلی از کلمه «همزلی» آمده باشد. این واژه در زبان گیلکی به معنای «سایش و نزدیکی آب و خشکی» است و ممکن است که نام شهر بندر انزلی به دلیل وجود همین تالاب در گذر زمان از همین واژه «همزلی» الهام گرفته شده باشد. البته واژه های دیگری مانند «انزلیوس» و «انزلیا» به معنای مرداب در زبان یونانی نیز ممکن است که به نام تالاب انزلی مرتبط باشند، با توجه به قدمت ۱۵ هزار ساله تالاب انزلی احتمال می رود این نام گذاری در گذشته های دور انجام شده باشد.

اهمیت و جایگاه زیست محیطی، اقتصادی و گردشگری تالاب انزلی از یک سو و مخاطرات ناشی از تعدی ها، سهل انگاری ها و بی مهری های تحمیلی علیه این تالاب بین المللی از سوی دیگر، جمعی از حامیان و فعالان زیست محیطی استان کشور را دور هم جمع کرد تا به صورت تئوریک و کارگاهی به بررسی چالش ها و ارائه راهکارها برای حل مسئله تالاب انزلی بپردازند.

 

تالاب انزلی در حال مرگ نیست

«دکتر مجید مخدوم» استاد برجسته محیط زیست و عضو شورای عالی حفاظت محیط زیست کشور با بیان اینکه تالاب انزلی اکوسیستم است نه زیست بوم، اظهار کرد: سال ها است که تالاب انزلی را به زیست بوم تعریف می کنند در صورتی که این تالاب زیست بوم نیست، اکوسیستم است و هر اکوسیستم دارای نظامی پویا و خود جبران می باشد.

وی با رد ادعای مرگ تالاب انزلی، این ادعا را غیر علمی و غیر کارشناسی برشمرد و افزود: تالاب انزلی در حال مرگ نیست و احیای آن نیازمند برنامه ریزی صحیح بوده و خصوصیات اکوسیستمی این تالاب موجب امیدواری احیای آن شده است.

 

آب رفتن ۹ هزار هکتاری مساحت تالاب انزلی

عضو شورای عالی محیط زیست کشور، بوم سازگان، بوم نظام و بوم سامانه را معادل اکوسیستم دانست و بیان کرد: تالاب انزلی اکوسیستم خود جبران است و متأسفانه مساحتش به دلیل بهره کشی بیشتر از ۱۰ هزار هکتار نیست.

مخدوم به آب رفتن ۹ هزار هکتاری مساحت تالاب انزلی ناشی از بهره کشی اشاره و با انتقاد از سهل انگاری های صورت گرفته، گفت: تالاب انزلی بیش از آنکه مورد بهره وری و بهره برداری قرار گیرد مورد بهره کشی قرار گرفته لذا مساحتش از ۱۹ هزار هکتار رفته رفته کم و اکنون به کمتر از ۱۰ هزار هکتار رسیده است.

وی با تاکید بر شناسایی ظرفیت های تالاب انزلی و بهره وری از آن، اضافه کرد: درد ما این است که برای بهره کشی شجاعیم و همدیگر را کنار می زنیم ولی برای بهره وری نه و همین موضوع سبب شده تا تالاب انزلی به این حال و روز دچار شود.

 

ظرفیت شناسی اولویت اصلی در احیای تالاب انزلی

این استاد دانشگاه، ظرفیت شناسی را اولویت اصلی در احیای تالاب انزلی دانست و بیان کرد: شاه بیت تلاش ها و پژوهش های من اینست که نخست باید با نقشه سازی توان و ظرفیت برد تالاب مشخص شود و سپس گام های بعدی را برداریم.

مخدوم با بیان اینکه فعالیت در حوزه تالاب باید از فرم «دستوری» «به دلی کار کردن» تغییر کند، تصریح کرد: در طول این سال ها برای حل مسئله تالاب دستوری عمل شده و این شیوه راهگشا نبوده و نیست .

وی با بیان اینکه راهکارهای احیای تالاب باید روی نقشه مشخص شود، افزود: اگر برنامه احیا داریم اول باید توان احیا را روی نقشه در بیاوریم، آسان نیست اما شدنی است.

عضو شورای عالی محیط زیست کشور با بیان اینکه تالاب انزلی در حال مرگ نیست و باید در این خصوص تجدید نظر شود، به تشریح برنامه های احیای آن پرداخت و بیان کرد: برنامه احیای تالاب انزلی در چهار بخش تعیین راهکار، تعیین سازمان تشکیلاتی، تعیین بودجه در دو بخش سرمایه ای و جاری و در آخر زمانبندی انجام شدنی است و اگر این کار را کردیم می توانیم امیدوار باشیم که تالاب را احیا می کنیم.

مخدوم با تاکید بر مشارکت دادن مردم در حفظ و احیای تالاب انزلی، تصریح کرد: مردم بهترین حامیان محیط زیست هستند و در حفظ تالاب باید از مردم کمک بگیریم.

 

پیگیری تالاب انزلی با طعم تبعید

«جمشید منصوری» اکولوژیست و پرنده شناس برجسته کشور که دیگر مهمان ویژه همایش تخصصی «تالاب بین المللی انزلی چالش ها و راهکارها» بود، گفت: درگیری های بسیاری برای احیا تالاب انزلی را متحمل شدیم و حتی برای همین پیگیری ها، ما را تبعید کردند.

وی با بیان اینکه تالاب انزلی یک اکوسیستم پیچیده است، افزود: تالاب انزلی فقط در مختصر آب و یا گیاه آن خلاصه نمی شود بلکه کل حوزه آبریز باید در نظر گرفته شود.

این استاد دانشگاه با تأکید بر اینکه تالاب بین المللی انزلی نباید در القاب و عناوین خلاصه شود، گفت: بهره وری پایدار یعنی از سود داشته استفاده کنیم اما متأسفانه خیلی چیزها را در تالاب از دست داده ایم.

منصوری با اشاره به روزگار سیاه ماهی سفید در دریای خزر و تالاب انزلی، بیان کرد: زمانی از تالاب انزلی شش تن ماهی سفید برداشت می شد اما اکنون ماهی سفید نه تنها از تالاب انزلی، بلکه از دریای خزر رخت بر بسته است.

وی با انتقاد از نگاه دکان بازاری به مقوله تالاب انزلی، افزود: تالاب انزلی نیاز به دلسوزی دارد و نباید دکانی برای سودجویی باشد.

این کارشناس و پژوهشگر با بیان اینکه متأسفانه بخش اعظمی از تالاب های کشور خشک شده است، گفت: برای نجات تالاب انزلی اول باید آن را حفظ کرد؛ هنوز نمی دانیم محدوده تالاب کجاست؟

منصوری با تاکید بر جدیت بیشتر در خصوص حفاظت از تالاب انزلی، نقش مردم را در حفظ آن مهم و اثرگذار دانست و بیان کرد: حفاظت از تالاب را باید برای مردم حفظ کنیم و در حفظش باید از مردم مدد جست.

وی با بیان اینکه بخش زیادی از سرمایه عظیم تالاب از دست رفته است، افزود: تالاب قبل از هر کاری باید حفظ شود زیرا خیلی متخلف دور و بر تالاب داریم.

 

پول پاشی های بی نتیجه برای احیای تالاب

اکولوژیست و پرنده شناس برجسته کشور با انتقاد از پول پاشی های بی حساب و کتاب و بی نتیجه برای احیای تالاب، بیان کرد: متأسفانه طی این سال ها بودجه زیادی برای تالاب صرف و احیای تالاب بدون اینکه کاری انجام شود به دکانی برای سودجویی تبدیل شده است.

منصوری از محاصره تالاب انزلی توسط افرادی خاص پرده برداشت و تصریح کرد: بخشی از تالاب انزلی توسط سودجویان تصاحب شده لذا برای احیا، اول حفاظت بعد بررسی و مشخص نمودن توان تالاب است زیرا باید محدوده تالاب مشخص باشد.

وی، شناسایی محدوده و مرز تالاب انزلی را جز اولویت ها برشمرد و افزود: تاکنون محدوده و مرز تالاب انزلی مشخص نشده و همین موضوع موجب بلاتکلیفی آن شده است.

اکولوژیست و پرنده شناس برجسته کشور با اشاره به وضعیت بحرانی تالاب انزلی، بیان کرد: تالاب انزلی در گذشته میزبان بیش از ۳۰۰ هزار پرونده مهاجر در گونه های مختلف بود ولی اکنون این تعداد به کمتر از ۱۰۰ هزار پرنده تقلیل یافته است و این آمار گواه بحرانی بودن وضعیت را نشان می دهد.

منصوری با اشاره به ساحل خواری در گیلان، اضافه کرد: بخشی از سواحل و تالاب انزلی به مناطق مسکونی تبدیل شده و شکل واقعی ساحل از دست داده است.

وی با بیان اینکه احیای تالاب انزلی در سنوات گذشته بیشتر شعاری بوده است، افزود: در گذشته بدون شناسایی ظرفیت و توان تالاب، احیای آن صورت گرفت و نتیجه بخش هم نبود.

 

فاضلاب خانگی بلای جان تالاب انزلی

مدیرکل حفاظت محیط زیست گیلان که بانی اصلی این همایش آموزش محور بوده، با ابراز گلایه از ورود فاضلاب های خانگی به تالاب انزلی، گفت: ۴۷ سال از ثبت تالاب انزلی در کنوانسیون بین المللی رامسر می گذرد و با همه ارزشمندی تالاب ورود فاضلاب های خانگی بزرگترین چالش تالاب انزلی است.

رضا زمانی با بیان اینکه زرجوب و گوهر رود دو رودخانه آلوده رشت بار اصلی فاضلاب خانگی را وارد تالاب انزلی می کند، گفت: رودخانه های آلوده رشت بلای جان تالاب انزلی شده و هیچ کسی در خصوص پاسخگو نیست .

وی گونه های مهاجم را یکی دیگر از چالش های تالاب انزلی برشمرد و افزود: متأسفانه هفت هزار هکتار از استان گیلان درگیر گونه مهاجم سنبل آبی است که ۶ هزار و ۵۰۰ هکتار آن در تالاب انزلی قرار دارد و نفس تالاب را به شماره انداخته است.

مدیرکل حفاظت محیط زیست گیلان با اشاره به برنامه ۷ ساله احیای تالاب انزلی از سال ۹۹، گفت: مدیریت آبخیز، مدیریت رسوب و فاضلاب در این برنامه دیده شده و زیر کمیته هایی تشکیل شده و امیدواریم در سالیان باقیمانده از این برنامه، روندی به گونه ای پیش برود که به احیای تالاب بیانجامد.

 

فاصله گیری از اقدامات سمیناری و کلاسیک

اهمیت و جایگاه تالاب بین المللی انزلی که قدمت ۱۵ هزار ساله هم دارد و دارای ظرفیت های ارزشمند در بخش های گردسگری، اقتصادی، زیست محیطی و اجتماعی است، بر کسی پوشیده نیست اما آن چیزی به عنوان دغدغه مطرح است و در این همایش هم به آن تاکید شد شناسایی ظرفیت ها، حفظ تالاب رهاسازی از چنگال تجاوزگران به تالاب بوده که نیاز است دستگاه قضائی هم در این خصوص به کمک محیط زیست بیاید، البته حضور به موقع دستگاه قضائی گیلان در خصوص تخریب رستوران تفریحی در بستر تالاب انزلی و تخریب آن مجتمع تفریحی گامی مثبت در حفظ و احیای تالاب بوده است.

 

به اشتراک بگذارید:

نظر شما:

security code
طراحی و پیاده سازی توسط: بیدسان