گیلان امروز- نوار ساحلی مازندران، که همواره به عنوان ستون فقرات زیست‌محیطی و اقتصادی دریای کاسپین شناخته می‌شود، امروز با چالش‌های حیاتی و تهدیدات جدی روبرو است. در حالی که تغییرات اقلیمی و فرسایش خاک، پایداری این اکوسیستم را به مخاطره انداخته، اقدامات راهبردی جدیدی برای بازسازی این جادوی سبز آغاز شده است.

سواحل غرب مازندران که همه ساله پذیرای میلیون ها مسافر و گردشگر از اقصی نقاط کشورمان است این روزها با خطرات زیست محیطی همچون فرسایش خاک مواجه است و برای مقابله با این پدیده مسوولان طرح کاشت نهال در طول نوار ساحلی را در دستور کار خود قرار داده‌اند و مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری مازندران - نوشهر در تازه‌ترین اظهارات خود، از اجرای طرح‌های گسترده نهال‌کاری در منطقه غرب این استان خبر داد و هدف اصلی از اجرای این طرح مهم را ایجاد یک سد دفاعی سبز در برابر عوامل تخریب‌گر و تثبیت خاک در نواحی در معرض خطر عنوان کرد.

این طرح که بر محوریت ۱۶۰ هکتار نهال‌کاری در نوار ساحلی غرب استان تمرکز دارد، فراتر از یک فعالیت کاشت ساده، یک استراتژی دفاعی برای صیانت از عرصه‌های دریایی است. با توجه به شدت گرفتن فرسایش بادی و آبی، ایجاد این کمربند سبز می‌تواند نقش تعیین‌کننده‌ای در بازگرداندن پایداری به خاک و توسعه پوشش گیاهی ایفا کند. این اقدامات نشان‌دهنده تغییر رویکرد از مدیریت بحران‌های لحظه‌ای به سمت مدیریت پیشگیرانه و ساختاری برای حفظ میراث طبیعی استان مازندران است.

در همین راستا، کارشناسان معتقدند که این طرح تنها یک ضرورت زیست‌محیطی نیست، بلکه یک الزام اقتصادی برای منطقه است. توسعه پوشش گیاهی در نوار ساحلی می‌تواند با بهبود کیفیت اکوسیستم، پتانسیل‌های گردشگری پایدار را تقویت کرده و از تخریب زیرساخت‌های ساحلی جلوگیری کند. با این حال، همگام شدن این اقدامات با مدیریت صحیح منابع آب و مقابله با مداخلات انسانی، ضرورتی انکارناپذیر است تا نتایج این سرمایه‌گذاری سبز در بلندمدت تضمین شود.

از سوی دیگر، نگاه مردم محلی به این اقدامات، ترکیبی از امید و احتیاط است. یکی از ساکنان قدیمی منطقه ساحلی نوشهر در گفت و گو با خبرنگار ایرنا می‌گوید: ما سال‌هاست شاهد حرکت شن‌ها و کاهش درختان بوده‌ایم که زندگی را برای ما سخت کرده است. اگر این نهال‌ها به درستی مراقبت شوند، شاید دوباره بتوانیم آن امنیت و آرامش سبز را به سواحل خود برگردانیم.

در نهایت، اجرای این طرح ۱۶۰ هکتاری، گامی حیاتی در مسیر مقابله با زوال اکوسیستم‌های ساحلی است. اگر بتوان این زنجیره از اقدامات را از مرحله کاشت تا بلوغ کامل پوشش گیاهی پیگیری کرد، مازندران شاهد بازگشت شکوه سبز خود در نوار ساحلی خواهد بود. این مسیر، اگرچه دشوار و زمان‌بر است، اما تنها راه نجات برای حفظ میراث طبیعی دریای کاسپین و تأمین امنیت زیست‌محیطی نسل‌های آینده است.

تحلیل کارشناسان، ضرورت مقابله با تهدیدات چندجانبه

برای درک عمیق‌تر ابعاد این طرح، باید به دیدگاه متخصصان نگاهی انداخت. دکتر کیانوش احمدی، کارشناس ارشد خاک‌شناسی در گفت و گو با خبرنگار ایرنا بر لزوم اجرای فوری این طرح تاکید کرد و اظهار داشت:‌ فرسایش بادی در غرب مازندران به مرحله‌ای رسیده که می‌تواند ساختار زمین و حتی سکونتگاه‌های انسانی را تغییر دهد. کاشت این ۱۶۰ هکتار نهال، در واقع ایجاد یک تله بیولوژیک برای توقف حرکت ماسه‌ها و تثبیت لایه‌های سطحی خاک است. بدون این کمربند، هرگونه توسعه زیرساختی در ساحل، در برابر قدرت باد و آب محکوم به شکست خواهد بود.

از منظر اکولوژی نیز، دکتر مریم سعیدی، متخصص زیست‌بحر و اکوسیستم‌های ساحلی نیز در گفت و گو با خبرنگار ایرنا هشدار می‌دهد که تهدیدات تنها محدود به فرسایش نیست. وی می‌گوید: ما با چالش‌های چندگانه روبرو هستیم، از بالا آمدن سطح دریای کاسپین گرفته تا آلودگی‌های ناشی از فعالیت‌های انسانی و کاهش تنوع زیستی. طرح نهال‌کاری باید با انتخاب گونه‌های بومی و مقاوم به شوری انجام شود تا بتواند تعادل زیستی را به منطقه بازگرداند. اگر این طرح به صورت تک‌بعدی و بدون توجه به زنجیره غذایی محلی اجرا شود، ممکن است اثرات مطلوب خود را از دست بدهد.

در همین راستا، مهندس اکبر رضایی کارشناس مدیریت بحران، با اشاره به تهدید ناشی از توسعه غیرعلمی این طرح، خاطرنشان کرد: یکی از بزرگترین تهدیدات، تداخل پروژه‌های عمرانی و ساخت‌وسازهای بی‌رویه در نوار ساحلی است. اگر کمربند سبز ایجاد شود اما بلافاصله با تخریب‌های ناشی از توسعه شهری یا ایجاد مسیرهای عبوری غیرمجاز، آسیب ببیند، تمام تلاش‌های نهادهای مسئول بی‌ثمر خواهد بود. ما به یک مدیریت یکپارچه نیاز داریم که توسعه را با صیانت از طبیعت هماهنگ کند.

چالش‌های پیش رو و نقش جامعه محلی

وی تصریح کرد: با وجود برنامه‌ریزی‌های موجود، مسیر پیش رو پر از موانع است. تغییرات ناگهانی در الگوهای بارندگی و خشکسالی‌های پیاپی می‌تواند نرخ بقای نهال‌های تازه کاشته شده را به شدت کاهش دهد. همچنین، پایش مستمر و نظارت دقیق بر این عرصه‌ها، نیازمند بودجه و نیروی انسانی متخصص است تا از آسیب‌های احتمالی، از ججمله چرای بی‌رویه یا تخریب‌های انسانی، جلوگیری شود.

این مقام مسئول اضافه کرد: علاوه بر این، مسئله آگاهی‌بخشی به عنوان یکی از ابزارهای اصلی در این نبرد مطرح است. تا زمانی که ساکنان مناطق ساحلی و فعالان حوزه گردشگری، خود را بخشی از این طرح ندانند و نقش خود را در صیانت از این نهشته‌های سبز درک نکنند، پایداری طرح‌ها تضمین نخواهد شد. مشارکت مردمی باید از سطح “مشاهده‌گر” به سطح “حامی و محافظ” ارتقا یابد.