گیلان امروز- فعالیت بیل‌های مکانیکی در بستر رودخانه‌ها و دامنه کوه‌های شهرهای شمالی، برای بسیاری از شهروندان صحنه‌ای تکراری اما همچنان پرسش‌برانگیز است؛ آیا هر جا که بیل مکانیکی در رودخانه یا کوه دیده می‌شود، پای برداشت غیرمجاز در میان است؟ پاسخ همیشه مثبت نیست. اگرچه برداشت‌های غیرمجاز را نمی‌توان انکار کرد، بخش قابل‌توجهی از فعالیت‌هایی که در نگاه نخست مشکوک به نظر می‌رسند، با مجوز انجام می‌شوند؛ پرسش اصلی اما اینجاست که این مجوزها بر چه اساسی صادر شده و نحوه اجرای آنها تا چه اندازه با ضوابط و الزامات زیست‌محیطی و فنی مطابقت دارد؟

به گزارش ایرنا، هر بار فیلمی از فعالیت بیل‌های مکانیکی در بستر رودخانه‌ها، عملیات لایروبی یا دل کوه‌ها در فضای مجازی منتشر می‌شود، خیلی زود در افکار عمومی با مفهوم «تاراج منابع طبیعی» گره می‌خورد؛ تصاویری که این پرسش را به میان می‌آورد که آیا هر بیل مکانیکی در رودخانه یا کوه، نشانه یک برداشت غیرمجاز است؟

برداشت غیرمجاز وجود دارد و نمی‌توان آن را انکار کرد، اما لزوماً همه آنچه در قاب دوربین شهروندان دیده می‌شود، خارج از ضوابط و بدون مجوز نیست. در پاره‌ای موارد، برداشت مصالح از رودخانه در قالب لایروبی و با هدف باز کردن مسیر جریان آب و کاهش خطر سیلاب انجام می‌شود و بخشی دیگر نیز به برداشت مازاد بر نیاز رودخانه و «آورده» آن مربوط است؛ موضوعی که مسئولان بر ضرورت و ضوابط آن تأکید دارند.

با این حال، پرسش اصلی همچنان پابرجاست؛ میزان برداشت چگونه تعیین می‌شود، چه نهادی بر اجرای آن نظارت دارد و آیا آنچه در بستر رودخانه یا دامنه کوه اتفاق می‌افتد، با آنچه در مجوز و طرح اولیه پیش‌بینی شده، یکسان است؟ جایی که مرز میان لایروبی، برداشت مجاز و برداشت مازاد یا غیرمجاز باید دقیق و شفاف مشخص شود.

برداشت از رودخانه زیر ذره‌بین چند دستگاه است

در همین ارتباط، رئیس اداره صمت تنکابن به خبرنگار ایرنا گفت: مجوز برداشت اولیه از سوی شرکت آب منطقه‌ای صاددر می‌شود.

حمید قلی‌پور با تشریح نحوه برداشت مصالح از رودخانه‌ها افزود: به‌عنوان مثال، در رودخانه چشمه‌کیله، از نقطه A تا نقطه B میزان مشخصی آورده مازاد وجود دارد. نحوه برداشت به این شکل است که اداره آب منطقه‌ای اعلام می‌کند برای برداشت میزان مشخصی، به‌عنوان مثال ۱۵ هزار مترمکعب مصالح از یک نقطه، باید اقداماتی مانند اصلاح دیواره حفاظتی یا ساخت برید در آن نقطه انجام شود.

او ادامه داد: بنابراین، ۱۰ هزار مترمکعب از مصالح برای انجام این اقدامات برداشت و در عملیات مربوطه استفاده می‌شود و پنج هزار مترمکعب نیز می‌تواند برای خود برداشت‌کننده باقی بماند.

رئیس اداره صمت تنکابن توضیح داد: یعنی در اینجا رودخانه یک میزان آورده دارد؛ ۱۰ هزار مترمکعب آن طبق طرحی که برای این رودخانه ارائه شد؛ برای ایمن‌سازی رودخانه استفاده می‌شود و پنج هزار مترمکعب به‌عنوان مازاد باقی می‌ماند که می‌توان آن را برای خود برداشت کرد.

وی با تأکید بر اینکه برداشت مصالح تحت نظارت و بررسی دستگاه‌های مختلف انجام می‌شود، گفت: سازمان بازرسی، امور منابع آب، اداره‌کل صمت و حفاظت محیط‌زیست در این موضوع دخیل هستند.

او همچنین مجوز برداشت کوهی را از دیگر موارد برداشت عنوان کرد و افزود: به‌عنوان مثال، برای استفاده از مصالح در ساخت تأسیسات زباله پرده‌سر تنکابن، در حال دریافت مجوز هستند تا از یک منطقه در سرن تنکابن شن و ماسه برداشت کنند که این موضوع با معدن متفاوت است.

تفاوت معدن‌کاوی با مجوز برداشت

او درباره تفاوت معدن‌کاوی و مجوز برداشت اظهار کرد: معدن‌دار یک مجوز ۱۲ ساله برای برداشت دارد که سالانه حقوق دولتی را واریز می‌کند، اما در مجوز برداشت، به میزان مجوزی که دارد، حقوق دولتی پرداخت می‌کند.

وی افزود: معدن‌دار حتی اگر میزان ۱۵۰ هزار تن را برداشت نکند، در هر صورت باید حقوق دولتی را بپردازد و اگر بیشتر از میزان مجاز برداشت کند، باید بابت مازاد برداشت، هم جریمه و هم حقوق دولتی را پرداخت کند. به‌عنوان مثال، یکی از معادن منطقه، با وجود اینکه برداشتی انجام نمی‌شود و تعطیل بوده است، هر سال حقوق دولتی را به خزانه دولت واریز کرده است.

نظارت بر میزان برداشت معادن

حمید قلی‌پور درباره نحوه نظارت بر برداشت در معادن طبق طرح و مجوز اکتشاف و بهره‌برداری گفت: برای هرکدام از این طرح‌ها، چه معدن و چه مجوز برداشت رودخانه، طبق طرح یک میزان مشخص تعیین شده است.

وی افزود: در پایان کار، مجدداً امور منابع آب و سازمان صمت باید نقشه دومی تهیه کنند تا مشخص شود طبق طرح اولیه، نقشه محل پیش از برداشت چه میزان تغییر کرده و چه حجمی از مصالح برداشت شده است. با استفاده از یک مقیاس نقشه‌ای، میزان برداشت قبل و بعد محاسبه می‌شود.

قلی‌پور درباره نقشه‌برداری در معدن نیز گفت: برای دریافت مجوز، ابتدا اعلام می‌شود که پنج نمونه از سنگ‌های این معدن به آزمایشگاه برده شود تا مشخص شود چگالی آن چقدر است و چه مواد معدنی و چه ظرفیت حجمی دارد؛ سپس بر اساس حجم آن، میزان برداشت به تناژ محاسبه می‌شود.

اگرچه برداشت غیرمجاز از منابع طبیعی و مصالح رودخانه‌ای قابل پذیرش نیست و باید با آن برخورد شود و تمهیداتی برای کاهش یا جلوگیری از آن اتحاذ شود، اما نمی‌توان هر نوع برداشت مصالح را صرفاً با نگاه برداشت غیرمجاز ارزیابی کرد. بخشی از برداشت‌های مازاد، در چارچوب طرح‌های مشخص و با هدف باز کردن مسیر رودخانه و تسهیل عبور جریان سیلاب انجام می‌شود و در برخی موارد نیز برداشت در مناطقی صورت می‌گیرد که پوشش گیاهی غنی و قابل‌توجهی ندارند. از این رو، برای ارزیابی دقیق هر مورد، باید میان برداشت غیرمجاز و برداشت‌هایی که با مجوز، نظارت دستگاه‌های مسئول یا با هدف مدیریت و ساماندهی مسیر رودخانه انجام می‌شوند، تفکیک قائل شد.