ال نینو و خطر سیل های مضاعف در شمال کشور

گیلان امرور- تغییرات اقلیمی طی یک دهه گذشته سبب شد تا نم نم باران در خطه شمالی به بارندگی های سیل اسا تبدیل شود یعنی امروزه بارندگی در استانای  شمالی به خطری احتمالی در وقوع سیل تبدیل شده است که به گفته کارشناسان منابع طبیعی می توان با اجرای طرح های آبخیزداری، مدیریت و نظارت جدی بر نحوه استفاده از مراتع و برداشت چوب از جنگل، خطر را به صفر رساند.

نمونه بارز تغییرات جوی در گیلان و مازندران بارندگی های سیل‌اسا در هفدهم شهریور ماه امسال بوده است.

مهم‌ترین نتایج اجرای طرح‌های آبخیزداری کاهش خطرات ناشی از سیل، کنترل فرسایش خاک به همراه توسعه و تقویت پوشش گیاهی در شیب‌های ناپایدار و تامین آب برای تغذیه سفره‌های آب زیرزمینی است. در واقع حاصل پیوند آبخیزداری و مدیریت جامع منابع طبیعی، بهره‌برداری حداکثری از اراضی ملی و افزایش ثروت عمومی با کمترین خسارت زیست‌محیطی است.

بررسی های تاریخی طی سه دهه گذشته نشان می دهد که اقدامات توسعه‌ای و عمرانی نامناسب، تغییر کاربری های غیرمجاز و استفاده غیر اصولی از عرصه‌ها، تجاوز به حریم رودخانه‌ها، تراکم زیاد جمعیت و رعایت نشدن طراحی آب‌شناسی مناسب پل‌ها، همچنین رعایت نشدن آب‌شناسی شهری، منجر به بروز یا تشدید سیل‌های ویرانگری شده است.

به اعتقاد کارشناسان منابع طبیعی وجود جنگل‌های هیرکانی در شمال کشور می تواند از بروز و تشدید بسیاری از سیل ‌ها جلوگیری کند. هر هکتار جنگل سالانه در حدود ۲ میلیون و ۵۰۰ هزار لیتر آب را جذب می کند و بر این اساس اگر جنگل‌های شمال کشور وجود نداشت، بارندگی های رخ داده باعث سیل‌هایی بسیار شدید و شاید تخریب کامل شهرهای شمالی می شد.

از طرف دیگر طرح آمایش سرزمین که هدف آن سامان‌دهی به وضعیت کاربری اراضی است هنوز به انجام نرسیده و به همین دلیل استفاده از زمین‌ها به ویژه در مناطق مختلف مازندران که سطح اراضی کم و قیمت آن زیاد است به سمت ساخت و ساز مسکونی و تجاری سوق پیدا کرده و جنگل‌ها و مراتع و زمین‌های کشاورزی در معرض تخریب و تجاوز قرار گرفته است.

کارشناسان می گویند که پر شدن مخازن سدها، افزایش هزینه‌های پالایش آب، تغییر در ویژگی های آب‌شناختی رودخانه‌ها، بروز سیلاب، کاهش منابع آبی، تخریب خاک های کشاورزی، کاهش حاصل‌خیزی خاک، افت سطح سفره‌های آب زیرزمینی، کاهش توان رویش در زمین‌های کشاورزی، تاثیرات منفی زیست‌محیطی، آثار مخرب اقتصادی و مالی، ایجاد زمینه مهاجرت روستاییان و ساکنان حوزه آبخیز به مناطق دیگر از جمله تبعات بی توجهی به مدیریت آبخیزداری است.

گفتنی است که دماهای زیرسطحی آب در اقیانوس آرام حاکی از وجود ذخیره گرمایی بسیار بزرگی است، به‌طوری که ناهنجاری‌های دمایی در برخی نقاط از مثبت ۸ درجه سانتی‌گراد فراتر رفته است.

بنابراین، پیش‌بینی‌های سازمان جهانی هواشناسی  احتمال وقوع ال‌نینو را نزدیک به ۱۰۰ درصد برآورد می‌کنند. پدیده‌ای که در طول پاییز و زمستان ۲۰۲۶-۲۰۲۷ ادامه خواهد یافت و احتمالاً به شدت بسیار بالایی خواهد رسید.

هم اقیانوس و هم جو، سیگنال‌های هماهنگ و مشخصی از ال‌نینو را نشان می‌دهند، در واقع در بخش اقیانوسی، شاهد گرمایش سریع سطح آب و وجود مخزن گرمایی زیرسطحی بسیار بزرگی هستیم. از منظر جوی، «شاخص نوسان جنوبی» الگویی به‌شدت منفی و همراه با همرفت شدید را نشان می‌دهد که با الگوی کلاسیک «ال‌نینو» مطابقت دارد؛ الگویی که موجب افزایش بارش در مرکز و شرق اقیانوس آرام و سرکوب همرفت در غرب اقیانوس آرام می‌شود. این جفت‌شدگی کامل، اطمینان نسبت به تداوم و تقویت این پدیده را افزایش داده است.

ال‌نینو اغلب با تشدید شار رطوبت از دریای عرب و دریای سرخ، احتمال شرایط پربارش‌تر را در خاورمیانه افزایش می‌دهد، فاز مثبت  نیز معمولاً این سیگنال‌ها را تقویت می‌کند.