آیت­اله محمدباقر رسولی رشتی + عکس

رسول سعیدی­زاده

آیت­اله محمدباقر رسولی رشتی، فرزند حاج شیخ صادق رشتی معروف به حجت‌الاسلام، و نوه شیخ عبدالرسول رشتی، از علما و مجتهدان نامدار گیلان در اواخر دوره قاجار و دوره پهلوی بود. وی سال 1264 خورشیدی در رشت به دنیا آمد. تحصیلات مقدماتی و بخشی از دروس سطح را در زادگاه خود فراگرفت و سپس برای ادامه تحصیل به تهران رفت و در مدرسه صدر اقامت گزید و از محضر اساتید بزرگی چون آیت­اله سید عبدالکریم لاهیجی بهره برد و بعد به نجف اشرف مهاجرت کرد. در حوزه علمیه نجف از محضر عالمانی چون آخوند ملا محمدکاظم خراسانی، سید محمدکاظم یزدی، ملا فتح‌اله شریعت اصفهانی، معروف به شیخ‌الشریعه اصفهانی، و میرزا محمدحسین نائینی بهره برد و پس از نیل به مرتبه اجتهاد به رشت بازگشت.

رسولی رشتی پس از بازگشت به رشت به تدریس علوم حوزوی و تبلیغ معارف دینی پرداخت. وی در مسجد وادی‌اله (بادی‌اله) رشت، که در آن زمان به‌تازگی ساخته شده بود، اقامه نماز جماعت می‌کرد و با مردم ارتباط داشت. آیت‌اله شیخ یوسف نجفی جیلانی از دوستان نزدیک او در رشت بود. این دو در مخالفت با ظلم و انحراف و برخورداری از روحیه مبارزاتی با یکدیگر هم­فکر بودند.

رسولی رشتی در جریان نهضت جنگل از دوستان میرزا کوچک‌خان جنگلی و از مجتهدان حامی این نهضت بود و از آن پشتیبانی می‌کرد. پس از شهادت میرزا کوچک‌خان نیز از فعالیت‌های اعتراضی خود دست نکشید و به مخالفت با مظاهر ظلم و انحراف ادامه داد. پس از آغاز سلطنت رضاشاه، انتقادات او متوجه حکومت و اطرافیان شاه شد. وی در انتخابات دوره ششم مجلس شورای ملی نامزد شد و تلاش کرد فعالیت‌های سیاسی و اعتراضی خود را از این طریق دنبال کند. بنا بر گزارش منابع، دربار، برخی روشن­فکران وابسته و سفارت انگلیس درصدد جلوگیری از پیروزی او در انتخابات بودند. انتخابات رشت در این دوره به عرصه رویارویی هواداران رسولی رشتی و نیروهای حکومتی به رهبری فضل‌اله زاهدی، از عوامل حکومت رضاشاه در گیلان در سال‌های ۱۳۰۴ـ ۱۳۰۵ش، تبدیل شد و با درگیری و خشونت پایان یافت.

رسولی رشتی مدتی در تبعید به فومن و تحت نظارت حکومت پهلوی قرار داشت و سپس به تهران مهاجرت کرد. در تهران مورد توجه علما و بزرگان قرار گرفت و به تدریس سطوح عالی در حوزه علمیه تهران پرداخت. همچنین در مسجد کفاش‌ها، معروف به مسجد امامزاده زید، اقامه نماز جماعت می‌کرد. وی در جریان نهضت ملی شدن نفت نیز نامزد انتخابات مجلس شد، اما به مجلس راه نیافت. او در طول زندگی از فعالیت‌های مبارزاتی خود دست نکشید و از احیای اسلام و مقابله با ظلم حمایت می‌کرد. در تهران با شماری از روحانیان و فعالان سیاسی، از جمله آیت‌اله سید ابوالقاسم کاشانی (درگذشت ۱۳۴۰ش)، ارتباط داشت.

رسولی رشتی به ساده‌زیستی، تواضع و برخی فضایل اخلاقی شهرت داشت. از سخنان لغو و غیبت پرهیز می‌کرد و در رفتار با افراد، فارغ از موقعیت اجتماعی آنان، یکسان بود. در مجالس جایگاه ویژه‌ای برای خود قائل نمی‌شد و هر جا جای خالی می‌یافت، می‌نشست. به مال دنیا بی‌اعتنا بود و با دوستان و اطرافیان خود رفتاری صمیمانه داشت. در عین حال، در برابر صاحبان قدرت و کسانی که حقوق مردم را نادیده می‌گرفتند، فردی صریح، مقاوم و سازش‌ناپذیر بود و تا پایان عمر از مواضع خود عقب‌نشینی نکرد.

محمدباقر رسولی رشتی در روز 4 بهمن سال ۱۳۳۲ش. در سن 68 سالگی در تهران درگذشت. در مراسم تشییع او، بازار تهران تعطیل شد و یکی از علمای تهران در این مراسم سخنرانی کرد. پیکر وی برای دفن به قم منتقل و در مسجدی در سمت قبله حرم حضرت معصومه(س) که در آن زمان به‌تازگی تأسیس شده بود، به خاک سپرده شد. این مسجد بعدها در جریان توسعه حرم از میان رفت و محل قبر نیز در محدوده کنونی صحن حرم قرار گرفت و اثری از آن باقی نماند.

از آثار علمی رسولی رشتی، «تقریرات دروس» اوست که بنا بر گزارش منابع، سال‌ها در میان عالمان و اهل علم گیلان مورد استفاده قرار می‌گرفت.