گیلان امروز- بیست ودو سال از تأسیس منطقه آزاد انزلی می گذرد؛ منطقه ای که در آغاز با هدف توسعه تجارت، جذب سرمایه گذاری و گسترش مناسبات اقتصادی ایران با کشورهای حاشیه دریای کاسپین شکل گرفت، اما امروز با تحولات زیرساختی و ژئوپلیتیکی سال های اخیر، در آستانه ایفای نقشی فراتر از یک منطقه آزاد قرار گرفته است. اکنون پرسش اصلی دیگر این نیست که منطقه آزاد انزلی چه دستاوردهایی داشته، بلکه این است که آیا این منطقه توانسته جایگاه خود را در معادلات جدید تجارت منطقه ای تثبیت کند؟

به گزارش دیارمیرزا، نگاهی به آخرین آمارهای منتشرشده نشان می دهد پاسخ این پرسش، تا حد زیادی مثبت است. افزایش حجم عملیات تخلیه و بارگیری کالا در مجتمع بندری کاسپین، رشد قابل توجه ترانزیت، افزایش سرمایه گذاری داخلی، توسعه واحدهای تولیدی و صنعتی، رشد واردات ماشین آلات و تجهیزات خطوط تولید، اتصال بندر کاسپین به شبکه ریلی کشور و تکمیل تدریجی حلقه های کریدور بین المللی شمال–جنوب، همگی بیانگر آن است که منطقه آزاد انزلی از مرحله «تجارت صرف» عبور کرده و به سمت ایفای نقش یک هاب لجستیکی در شمال ایران حرکت می کند.

یکی از مهم ترین شاخص های این تحول، عملکرد بندر کاسپین است. بر اساس آمار رسمی منتشرشده از سوی سازمان منطقه آزاد انزلی، حجم تخلیه و بارگیری کالا در این بندر طی سال گذشته به بیش از یک میلیون تن افزایش یافته است؛ رشدی که نشان می دهد ظرفیت های ایجادشده در این بندر به تدریج در حال بهره برداری کامل هستند که خود نشانه افزایش سهم ایران از زنجیره حمل ونقل منطقه ای و ارتقای نقش سواحل جنوبی دریای کاسپین در تجارت بین المللی است.

اهمیت این موضوع زمانی دوچندان می شود که تحولات ژئوپلیتیکی سال های اخیر را نیز در نظر بگیریم. محدودیت های ایجادشده در برخی مسیرهای سنتی تجارت جهانی، افزایش مبادلات میان کشورهای عضو اتحادیه اقتصادی اوراسیا، توسعه همکاری های ایران با روسیه، قزاقستان و سایر کشورهای حاشیه دریای خزر و همچنین تمرکز دولت بر توسعه اقتصاد دریامحور، فرصت کم نظیری را پیش روی منطقه آزاد انزلی قرار داده است؛ فرصتی که شاید در دو دهه گذشته سابقه نداشته باشد.

اما نقطه تمایز امروز منطقه آزاد انزلی، تنها رشد آمارهای بندری نیست. اتصال بندر کاسپین به شبکه ریلی سراسری را باید یکی از مهم ترین رخدادهای اقتصادی سال های اخیر دانست. این اتصال، منطقه را از یک بندر محلی به بخشی از زنجیره حمل ونقل چندوجهی کشور تبدیل کرده است؛ زنجیره ای که حمل ونقل دریایی، ریلی، جاده ای و هوایی را در کنار یکدیگر قرار می دهد. در ادبیات اقتصاد حمل ونقل، چنین مزیتی به معنای کاهش هزینه های لجستیک، افزایش سرعت جابه جایی کالا، ارتقای رقابت پذیری صادرات و جذابیت بیشتر برای سرمایه گذاران است.

از سوی دیگر، رشد واردات ماشین آلات صنعتی و توسعه واحدهای تولیدی مستقر در منطقه آزاد انزلی نیز پیام مهمی برای اقتصاد کشور دارد. برخلاف تصور رایج که مناطق آزاد را صرفاً محل واردات کالاهای مصرفی می دانست، روند سال های اخیر نشان می دهد سرمایه گذاری ها بیش از گذشته به سمت ایجاد ارزش افزوده، تولید و صادرات سوق یافته است. این تغییر رویکرد، اگر با سیاست های حمایتی و ثبات مقررات همراه شود، می تواند منطقه آزاد انزلی را به یکی از موتورهای رشد صنعتی شمال کشور تبدیل کند.

با این حال، نباید از چالش ها نیز غافل شد. رقابت فشرده بنادر حاشیه دریای خزر، محدودیت های ناشی از تحریم های بین المللی، نوسانات نرخ ارز، ضرورت تکمیل زیرساخت های پسکرانه ای، تسریع در توسعه اسکله ها، ارتقای خدمات گمرکی و افزایش بهره وری لجستیکی، از جمله موضوعاتی است که آینده این منطقه را تحت تأثیر قرار خواهد داد. تجربه جهانی نشان می دهد زیرساخت، شرط لازم برای موفقیت است، اما شرط کافی نیست؛ آنچه یک بندر را به هاب منطقه ای تبدیل می کند، حکمرانی کارآمد، ثبات قوانین، تسهیل سرمایه گذاری و حضور فعال بخش خصوصی است.

واقعیت آن است که منطقه آزاد انزلی اکنون در نقطه ای تعیین کننده از مسیر توسعه خود قرار دارد. دو دهه نخست فعالیت این منطقه، بیش از هر چیز صرف ایجاد زیرساخت ها، شکل گیری نهادها و تثبیت جایگاه آن در اقتصاد ملی شد؛ اما دهه سوم، دهه بهره برداری از این سرمایه گذاری ها خواهد بود. اگر روند فعلی توسعه زیرساخت ها، افزایش سرمایه گذاری، تکمیل کریدور شمال–جنوب و گسترش همکاری های اقتصادی با کشورهای اوراسیا ادامه یابد، منطقه آزاد انزلی می تواند از یک منطقه موفق داخلی به یکی از بازیگران اثرگذار در تجارت منطقه ای تبدیل شود.