گیلان امروز- استان گیلان همواره به عنوان پربارش‌ترین منطقه ایران شناخته می‌شود، اما گیلان هم از کم‌آبی بی‌گزند نمانده است تا آنجا که این روزها در برخی تحلیل‌ها با چالش‌های جدی در نحوه مدیریت منابع آبی معرفی شده است.

سد سفیدرود واقع در رودبار اصلی‌ترین منبع تامین آب اراضی کشاورزی استان است. ظرفیت آبگیری مخزن این سد حدود یک میلیارد مترمکعب می‌باشد. آورد حوضه سد سفیدرود تا دو دهه پیش به نحوی بود که اراضی کشاورزی گیلان به صورت یکنواخت و بدون نیاز به نوبت‌بندی تا پایان فصل زراعی آبیاری می‌گردید، اما احداث ۱۱ سد مخزنی جدید در رودخانه‌های قزل‌اوزن و شاهرود روی شاخه‌های اصلی تامین‌کننده آب سد سفیدرود، شرایط را تحت تاثیر قرار داد.

هر یک از این سدها برای خود حق‌آبه‌ای تعریف کردند و آورد پایدار رودخانه‌های منتهی به سد سفیدرود را با چالش مواجه ساختند. در این میان، یک مشکل اساسی دیگر نیز خودنمایی می‌کند: بارش‌های فراوان در داخل گیلان غالبا در فصول غیر زراعی رخ می‌دهد و سد مخزنی خاصی برای ذخیره این آب‌های سطحی وجود ندارد که معادله مدیریت منابع آب استان را تحت‌الشعاع قرار داده است.

از طرفی دیگر حتی اگر چنین سدهایی در برخی مناطقی که خاستگاه استقرار سد مخزنی وجود داشته باشد احداث شوند، به لحاظ جانمایی قادر نخواهند بود مانند سد سفیدرود اراضی استان علی‌الخصوص اراضی شالیزاری دشت مرکزی گیلان را تامین آب نمایند (حداقل نیاز کشاورزی شبکه سفیدرود از محل سد سفیدرود ۱۴۰۰ میلیون مترمکعب است که در سالیان اخیر این میزان به حدود ۱۰۰۰ میلیون مترمکعب کاهش یافته است).

اما داستان به همین‌جا ختم نمی‌شود. در مسیر رفع این چالش، از سال ۱۳۹۶، مطالعاتی برای اجرای طرح نوبت‌بندی نوین آب، بدون آسیب به کشاورزان آغاز گردید. پس از ماه‌ها بررسی علمی و فنی، تصمیم بر آن شد که آب سد به صورت دوره‌های هشت روزه وصل و چهار روزه قطع، از شبکه سفیدرود دراختیار کشاورزان قرار گیرد.

تبیین و توجیه این طرح برای کشاورزان کاری دشوار بود، اما کاهش آورد حوضه سفیدرود و تغییر الگوی بارش‌ها، لزوم این تغییر را اجتناب‌ناپذیر کرده بود. امروز، با تدبیر و مدیریت هوشمند، این چالش تا حد زیادی مهار شده و حیات اقتصادی گیلان که همچنان به آب گره خورده با گذراندن سال آبی ۱۴۰۴-۱۴۰۳، چهارمین خشکسالی پیاپی (یکی از مهم‌ترین شاخه‌های بیان‌کننده این مهم، کاهش آورد متوسط به میزان ۵۰درصدی رودخانه سفیدرود می‌باشد) را بدون آسیب جدی سپری نموده است که این امر در تاریخ استان بی‌سابقه بوده است.

در همین زمینه وحید خرمی؛ مدیر عامل آب منطقه‌ای گیلان گفت: حدودا در سال ۹۲ که مدیر امور سدهای گیلان بودم بنای تشکیل کارگروهی به جهت مدیریت مصرف آب گذاشته شد. البته آن روزها نه کمبودی بود و نه چالشی اما تصمیم بر کار کارشناسی و تحقیق و پژوهش داشتیم و به همین علت از تمام ارگان‌های دخیل در تولید برنج و مدیریت مصرف آب دعوت کردیم و کارگروه منابع و مصارف آب، ایجاد شد.

در این جمع که شامل تمام دستگاه‌ها و ارگان‌های ذی‌نفع بود و الان هم هست، یافته‌های علمی را پیرامون نیاز آبی برنج بررسی می‌کردیم. کم‌کم این کارگروه به اتاق فکر برای تصمیم‌گیری در مباحث آب تبدیل شد؛ بدین شکل که پیشنهاد کارشناسی را مطرح می‌کرد و عموما مورد استقبال قرار می‌گرفت. این کارگروه هنوز هم فعال است و شالیزارها را زنده نگه داشته است و در فصل کشاورزی هر هفته تشکیل جلسه می‌دهد و در فصول غیرکشاورزی هر دو یا سه هفته یکبار نشست دارد و درباره بیلان آبی استان، تحلیل و بررسی‌هایی را ارائه می‌دهند، ازجمله کارهای مهمی که در سال‌های اخیر اجرا کردیم، نوبت‌بندی آبدهی زمین‌های کشاورزی بود که به صورت اندازه‌گیری دبی در کانال‌ها و نرم‌افزاری آن را بررسی کردیم و پس از آن به صورت میدانی اجرا کردیم تا بهترین مدل، با بیشترین بازدهی را به دست بیاوریم.