گیلان امروز- پدیده تغییر اقلیم و گرمایش کره زمین بر توزیع، فراوانی و ترکیب صید ماهیان استخوانی دریای خزر نیز تأثیر گذاشته است، یعنی در حالی که گونه «کفال» باید قالب صید در سه ماهه نخست فصل صید ماهیان استخوانی در سواحل خزر باشد، شاهد افزایش چشم گیر صید گونه ماهی «سفید» در مازندران هستیم.

به گزارش ایرنا، طبق آمار شیلات از ۲ دهه پیش تا کنون ۸۵ درصد از سبد صید ماهیان استخوانی در دوره سه ماهه اول ماهیگیران را گونه «کفال» تشکیل می داد، اما این ترکیب امسال همزمان با آغاز فصل صید ماهی(پانزدهم مهرماه) در سواحل مازندران تغییر کرده و شاهد صید چشمگیر گونه «سفید» در تور صیادان این خطه شمالی هستیم.

بر اساس تحقیقاتی که پژوهشگران شیلات ایران انجام داده اند، مهاجرت های مکانی و زمانی ماهی سفید در سواحل ایران در اعماق بین ۱۰ الی ۱۰۰ متر است که بیشتر بر اساس شرایط دمائی لایه سطحی آب و مهاجرت گله ای تغذیه ای صورت می گیرد.

میانگین درجه حرارت لایه سطحی آب دریای خزر در بهار به بالای ۲۰ درجه و در پائیز به زیر ۱۵ درجه و در زمستان به زیر ۱۰ درجه می رسد و همین تغییرات دمائی است که سبب می شود تا ماهیان سفید از اوایل دی ماه تا اواخر ماه بهمن به نقاط عمیق دریا مهاجرت کنند. این وضعیت پراکنش همچنین سبب می شود تا بیشترین میزان صید ماهی سفید در مناطق صید تجاری مربوط به اواخر اسفند و اوایل فروردین باشد.

به طور کلی بر اساس تحقیقات انجام شده، ماهی سفید دارای مهاجرت فصلی و عمقی هستند به این معنی که در فصل پائیز و تا اواسط زمستان این گونه ماهی به خاطر تمرکز به زندگی در مناطق عمیق تر، از تور صیادانی که به روش پره و در اعماق کم دریا صید می کنند، در امان می ماند ولی در اواخر فصل زمستان و اوایل فصل بهار با گرم شدن آب و هوا، مولدین ماهی سفید به سمت مناطق ساحلی و مصب رودخانه ها برای تخم ریزی مهاجرت می کنند.

همچنین شرایط آب و هوائی بر اندازه ماهیان سفید هم اثرگذار است به گونه ای که بر اساس تحقیقات شیلات ایران این گونه ماهیان در فصل بهار و تابستان کمترین وزن را دارند در حالی که در پائیز و زمستان به بیشترین میزان وزن خود می رسند. بنابراین طبق بررسی های صورت گرفته، همزمان با مهر ماه و آغاز صید ماهیان استخوانی میزان بارندگی به صورت محسوس کاهش و دمای هوا افزایش یافته است، تغییرات محسوسی که بر روند مهاجران آبزیان تاثیر گذاشته و ترکیب صید را نیز تغییر داده است.

طبق آمار شیلات مازندران از ابتدای فصل تا کنون حدود ۲۹۱ تن انواع ماهی صید شد، اما نکته قابل توجه تغییر در ترکیب صید ماهیان استخوانی یعنی صید زودهنگام ماهی سفید است؛ چرا که این گونه معمولاً در اواخر فصل صید به تور صیادان می افتد اما امسال شاهد صید قابل توجه آن به مقدار ۷۲ تن در ابتدای فصل هستیم.

اگرچه شیلات مازندران صید زودهنگام و قابل توجه ماهی سفید را نشان دهنده موفقیت اجرای طرح رها سازی بچه ماهیان سفید و اقدامات حفاظتی در سال های اخیر عنوان می کند، اما تغییرات اقلیمی و آب و هوایی دریایی بر مهاجرت آبزیان به خصوص ماهیان استخوانی خزر تاثیر گذاشته است.

طبق اعلام هواشناسی دریایی مازندران به نظر می رسد عوامل محیطی درجه حرارت هوا، درجه حرارت سطحی دریا، میزان بارندگی، تبخیر آب و سرعت باد در دریای خزر به صورت افزایش رخ داده است.

بر اساس اعلام گزارش مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی کشور، متوسط بارندگی در مهرماه امسال مازندران ۳۲.۱ میلی متر بوده است که این میزان نسبت به مدت مشابه دوره آماری بلندمدت که۶۹.۹ میلی متر بوده ۵۴ درصد و نسبت به مدت مشابه سال قبل که ۱۰۰.۷ میلی متر بوده ۶۸ درصد کاهش داشته است.

داده های آماری از هواشناسی مازندران نشان می دهد که میانگین بارش هفت ماهه ماهه سال جاری استان که ۲۶۱.۷ میل کمتر بوده نسبت به دوره آماری بلندمدت که ۳۳۳.۹ میلی متر بوده، ۲۲ درصد و نسبت به مدت مشابه سال قبل که ۴۱۹.۷ درصد بوده حدود ۳۸درصد کاهش نشان می دهد.

همچنین میانگین دمای هوای مهر ماه به عنوان نخستین ماه از سال زراعی جاری استان ۱۶.۱ درجه سلسیوس بوده که نسبت به مدت مشابه دوره آماری بلندمدت که۱۴.۶ درجه سلسیوس بوده ۱.۵ درجه سلسیوس افزایش و نسبت به مدت مشابه سال قبل که ۱۶.۴درجه سلسیوس بوده، سه دهم درجه سلسیوس افزایش داشته است.

میانگین دمای هفت ماهه امسال استان مازندران ۱۸درجه سلسیوس بوده که نسبت به مدت مشابه دوره آماری بلندمدت که ۱۶.۲ درجه سلسیوس بوده حدود ۱.۸ درجه سلسیوس افزایش و نسبت به مدت مشابه سال قبل که ۱۷.۶ درجه سلسیوس بوده، ن حدود نیم درجه سلسیوس افزایش را نشان می دهد.

بررسی آماری از وضعیت بارش و درجه دمای هوای کشور نیز نشان از تغییرات اساسی می دهد، طبق اعلام رسمی از ابتدای سال ۱۴۰۴ تا کنون، کشور خشک ترین دوره چند دهه اخیر خود را سپری می کند و شدت خشکسالی در سال جاری شمسی کم سابقه است. بر اساس آمار موجود، از آغاز سال آبی (مهر ماه امسال تا پایان روز جمعه، ۹ آبان) تنها ۲.۲ میلی متر بارندگی در سطح کشور ثبت شده است، در حالی که میانگین بلندمدت در همین بازه زمانی حدود ۹.۸ میلی متر است. بنابراین، حدود ۷۸ درصد کاهش بارش نسبت به میانگین نرمال را شاهد هستیم.

کارشناسان و محققان معتقدند کاهش ارتفاع آب دریای خزر به ویژه بنادر ایران را تحت تأثیر قرار می دهد، زیرا عقب نشینی آب دریا باعث بروز مشکلات در پهلوگیری کشتی ها و عملکرد تأسیسات بندری می شود. این موضوع از جنبه حمل ونقل دریایی و تجارت، مسئله ای بسیار حائز اهمیت است و نیازمند برنامه ریزی دقیق و هماهنگ است.

تعییرات اقلیمی همچنین سبب کاهش تراز آب و در نتیجه منجر به کوچک شدن مساحت دریا می شود و این کاهش سطح، بر میزان رطوبت مناطق ساحلی شمال کشور تأثیر مستقیم دارد. با کم شدن سطح آب، ظرفیت رطوبتی دریا کاهش یافته و در نتیجه بارش های مناطق شمالی نیز ممکن است، کمتر شود.

دلایل افزایش صید ماهی سفید در ابتدای فصل

معاون صید و بنادرماهیگیری اداره کل شیلات مازندران ضمن تایید افزایش صید گونه سفید در سید صیادان پره استان توضیح داد: رها سازی بچه ماهیان استخوانی با محوریت گونه سفید، مهاجرت تغذیه ای و تغییر اقلیم از عوامل افزایش صید ماهی سفید در ابتدای فصل است.

عباس اسماعیلی روز سه شنبه در گفت و گو با خبرنگار ایرنا، با اظهار این که طبق رویکرد شیلات ایران مبنی بر حفظ ذخایر دریای خزر، تکثیر طبیعی، نیمه مصنوعی و مصنوعی طی چهار دهه گذشته تا کنون مورد اهتمام قرار دارد، افزود: همسو با این اهداف و البته افزایش درآمد صیادان تا کنون یک میلیارد ۸۰۰ میلیون قطعه انواع بچه ماهی سفید و کپور طی سال های گذشته در سواحل مازندرانی خزر رها سازی شده است.

وی با اظهار این که تغییر اقلیمی سبب تغییراتی در دمای آب و جهت و سرعت باد در دریای خزر ایجاد کرده است، ادامه داد: از آن جایی که قسمت جنوب دریای خزر واقع در شمال ایران از اعماق بیشتری نسبت به دیگر مناطق این دریاچه بزرگ جهان برخوردار است، تغییرات آب و هوایی گونه سفید را به این مناطق سوق داده است.

وی مهاجرت گله ای تغذیه ای گونه سفید را از دیگر عوامل افزایش صید در مهر و آبان ماه عنوان کرد و گفت: ماهیان استخوانی خزر رود کوچ هستند و برای بقاء زندگی خود همواره طبق شرایط آب و هوایی مهاجرت گله ای را انجام می دهند، با توجه به این که روش صید هم به صورت پره است، اکنون شاهد صید بیشتر این گونه در دریای خزر هستیم.

معاون صید و بنادرماهیگیری اداره کل شیلات مازندران میزان صید انواع ماهیان استخوانی از ابدای صید یعنی پازندهم مهر تا دهم آبان ماه را ۲۹۱ تن اعلام کرد و گفت: ۷۲ تن شامل سفید، ۲۰۰ تن کفال، ۱۴ تن کپور و پنج تن نیز سایر گونه است.

معمولاً صید ماهی در سواحل دریای خزر مازندران هر ساله از پانزدهم مهرماه آغاز و تا نیمه دوم فروردین ماه سال آینده ادامه دارد.

طبق روال هر سال، در سه ماهه ابتدای فصل صید ماهیان استخوانی دریای خزر بیشترین صید گونه کفال است و با سرد شدن هوا یعنی در بهمن ماه اوج صید ماهیان سفید را شاهد خواهیم بود.

طبق آمار شیلات مازندران صیادان مازندرانی در فصل صید ماهیان استخوانی سال گذشته چهار هزار و ۱۰۰ تن انواع ماهیان استخوانی به ارزش هزار و ۸۵۰ میلیارد تومان از دریای خزر صید کردند.

صید و ماهیگیری در سواحل دریای خزر به روش « پره » است به این صورت که تورهایی با ارتفاع هفت تا ۱۰ متر و به طول یک هزار و ۲۰۰ متر به کمک یک قایق به صورت نیم دایره در فاصله مشخصی از ساحل دریا (۱۴ متری عمق دریا) ریخته و پس ازانباشته شدن از ماهیان استخوانی شامل گونه های کفال، سفید و کپور، به وسیله تراکتور به ساحل کشیده می شود.

سر صیاد، فوکا پوش (صیادان باچکمه های بلند) تور ریز، چینت چی (مرمت کار تور) قایقران و تراکتور ران از نیروهای اصلی در انجام صیادی پره هستند.

فقدان ایستگاه پایش دریایی در مازندران

رییس اداره هواشناسی دریایی مازندران با توضیح این که وقتی هوا گرم می شود، تاثیر آن روی آب دریا و در نتیجه تبخیر زودهنگام رخ می دهد، گفت: به طوری قینی تراز آب سطح دریای نیز پایین می آید.

باقر سلطانی در گفت و گو با ایرنا به کاهش بارندگی و افزایش دمای هوا طی یک دهه اخیر در منطقه شمال اشاره کرد و ادامه داد: طبق بررسی های صورت گرفته ورودی آب به دریای خزر که ۸۰ درصد آن از طریق رودخانه ولگاه انجام می شود، کاهش یافته است.

وی به کاهش سطح رطوبت محلی و تقویت تغییر اقلیم در شمال اشاره کرد و بیان داشت: تصاویر دریافتی ماهواره ای نشان می دهد که نقاظ ابرناکی و ساعات آفتابی در استان متفوات تر شده است.

رییس اداره هواشناسی دریایی مازندران به وجود ۶ ایستگاه پایش هواشناسی دریایی در کنار سواحل مازندران اشاره کرد و گفت: متاسفانه مازندران فاقد ایستگاه پایش تغییرات دریایی به لحاظ درجه حرارت سطحی دریا، حرارت آب دریا و سنجش شوری آب دریا است.

سلطانی با بیان این که هواشناسی دریایی از بنادر استان مازندران درخواست کرد تا ایستگاه پایش دریایی را ایجادکنند، اظهار داشت: وجود ایستگاه PMO (دفتر هواشناسی دریایی) در سه بندر امیرآباد، فریدونکنار و نوشهر ضروری است، اما تا کنون دست اندرکاران این بنادر نسبت به ایجاد این ایستگاه اقدام نکردند.

وی به اهمیت پیش بینی و پایش جوی و پایش دریایی در خزر اشاره کرد و توضیح داد: هواشناسی دریایی مازندران همچنین ایجاد ایستگاه پایش دریای روی سکوی شرکت نفت خزر را لازم ضروری می داند.

وی به وجود ۲ دستگاه بویه هواشناسی دریایی در بندر امیرآباد و نوشهر به عنوان ابزاری متحرک که اطلاعات آب وهوایی دریایی را مخابره می کند، اشاره کرد و گفت: دستگاه بویه هواشناسی دریایی نوشهر به دلیل طوفان شدید ناپدید شد و سنسور بویه بندر امیرآباد نیز از کار افتاده است.

این مسوول هواشناسی دریایی مازندران گفت: برای انجام مطالعات دقیق نسبت به پیامدهای تغییرات اقلیمی بر پایش دریایی خزر نیاز به تجهیزات و امکانات ویژه است که تا کنون در سواحل مازندران به کارگیری نشده است.